Lanbide heziketa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Mapen Eskala eta Balioak

Mapak eskala ezberdinen arabera daude. Horregatik, balio ezberdinak emango dituzte: mapa batek bakarrik eragindako kalteak neurtzen ditu, eta besteak, berriz, hautematen ez diren mugimendu guztiak barne hartzen ditu.

Arrisku Geologikoen Analisia (0.8 Irudia)

• Barne arriskua: Failak eta lurrikarak.
• Kanpo arriskua:
  • Hiria kareharrizko zonaldean dagoenez, kolapsoa gerta daiteke.
  • Errepideak, trenbideak eta abar uholde-lautadan daude eraikita, eta horren ondorioz uholdeak gerta daitezke.
  • Trenbidean harri-jauziak egon daitezke.

Plaka Tektonikoen Ertzak (1-4)

Ertzak subdukzio aldean daude, eta lau mota nagusi bereizten dira:

1. Ertz Konbergentea: Bi ertz ozeanikoen arteko talka

   Bi plaka ozeanikoek talka egiten dutenean, bietako bat tolestu

Konbekzio-korronteak

Konbekzio-korronteak daude plakak mugitzen direlako. Sakonera handitzean tenperatura oso altua denez, astenosferako materialak gorantz doaz. Gora heltzean, hoztu egiten dira gradiente geotermikoa txikiagoa delako. Behin hoztuta, material hori beherantz doa berriro. Horrela, puntu batzuetan materiala igo egiten da eta beste batzuetan jaitsi.

Wilson zikloa

Litosfera etengabe eratzen da eta, aldi berean, suntsitu egiten da subdukzio-eremuetan. Ziklo honi Wilson zikloa deritzogu.

Deformazio tektonikoak: Failak eta tolesdurak

Failak

Estratuen eta arroken hausturak dira; askotan, tolestura baten amaiera izaten dira. Hausturaren ondoren, bi bloke geratzen dira eta bata bestearekiko desplazatzen da. Bi faila mota nagusi daude:

• Faila normala
• Alderantzizko

Uraren Kalitatea

Uraren kalitatea baliabide horren ezaugarriak adierazten dituzten hainbat parametro fisiko, kimiko eta biologikoren arabera definitzen da; ezaugarri horiek dira, hain zuzen, uraren erabilera mugatzen dutenak.

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) hainbat kalitate-irizpide zehaztu ditu erabilera mota bakoitzerako (etxeko ura, nekazaritzako ura, industriarako ura). Logikoa denez, gizakiak kontsumitzeko urak kalitate onenekoa izan behar du.

Uraren Kalitatea Neurtzeko Parametroak

Parametro Fisikoak

• Tenperatura

• Gardentasuna edo uhertasuna

• Ezaugarri organoleptikoak: kolorea, zaporea, usaina

• Elektrizitate-eroankortasuna: disolbaturiko gatzen eta disolbaturik eta esekiduran dauden solidoen araberakoa.

Parametro Kimikoak

Materia Organikoa Neurtzen

Mendiko Klima

Inguruak 1.000 metroko altitudetik gorako lurraldeak hartzen ditu. Klima honen ezaugarriak altuerak zehazten ditu: gora egin ahala, prezipitazioak gora eta tenperaturak behera egiten dute.

Prezipitazioak

Oso ugariak dira: urtean 1.000 mm-tik gorakoak.

Tenperaturak

Urteko batez bestekoa txikia da, eta neguak hotzak dira. Hori dela eta, elur itxurako prezipitazioak ugariak dira.

Aldakiak

• Klima ozeanikoaren inguruko mendietan: Ez dago hilabete lehorrik eta udak freskoak izaten dira.
• Inguru mediterraneoko mendietan: Prezipitazioek behera egiten dute udan, eta horren eraginez, hilabete bat edo bi lehorrak izaten dira. Udako tenperatura handiagoa da.

Kanarietako Klima

Klima subtropikala da. Zenbait faktore daude:

Hegoaldean daude:

Tropikotik eta...

Mineralak eta Arrokak

Mineralak: Prozesu ez-organiko geologikoen bidez sortutako solido natural eta homogeneoak dira.

Arrokak: Mineral baten edo batzuen agregatu naturalak dira; edo, bestela, animalia-jatorriko substantzia ez-mineralen agregatuak, kontsolidatu gabeko metakinak eta fase likido lurrunkorretan daudenak.

Lurrazaleko Prozesu Dinamikoak

Lurrazalak hainbat prozesu dinamiko jasaten ditu denbora geologikoan zehar, arroka mota batzuk beste mota bat bihurtzeko:

• Material guztiak urtuta daude (magma). Tenperatura altua dutenez, magmaren dentsitatea jaitsi eta gainazalerantz doa. Intrusio magmatikoak sortzen dira, inguruan dauden arroka solidoak zeharkatzean.
• Magma lurrazalaren barnean poliki hozten da, plutoiak edo batolitoak eratuz.
• Magma lurrazalaren

Iberiar Penintsulako bilakaera geologikoa eta erliebea

Iberiar Penintsulako bilakaera geologikoa aztertzen da ondoko ataletan, garai geologikoen arabera antolatuta eta erliebe nagusiak azaltzen direlarik.

1. Era arkaikoa (kantabriar aurrekoa, 4.000–600 MUrte)

Era arkaikoa edo kantabriar aurrekoa (4.000–600 milioi urte). Arbelaz eta gneisez osatutako arroka-multzoek osatzen zuten orduko egitura. Galizian mendi-zerrenda zabala ageri zen IM-HE norabidean; Erdialdeko Mendikatea eta Toleduko mendietako goragune batzuk ageri ziren. Higadurak lautu egin zuen eta itsaso paleozoikoek ia guztiz estali zuten eremu hori.

2. Era primarioa (paleozoikoa, 600–225 MUrte)

Era primarioa edo paleozoikoa (600–225 milioi urte). Garai honetan gertatu zen hertziniar

Mendigune Zaharra / Mazizo Zaharra

Aro tertziarioan sortutako mendiak dira, zokaloko bloke bat berriz altxatzearen eraginez, alpetar orogenesiaren presioak direla eta. Materialak paleozoikoak dira. Gaur egun, mendigune horiek itxura biribilduak eta tontor lauak dituzte, higidura handiko inguruak baitira.

Tolestura-mendikatea

Aro tertziarioko alpetar orogenesian sortutako goraguneak dira, itsasoak aro sekundarioan jalkitako material sedimentarioak, batez ere kareharriak, tolestean sortutakoak. Gaur egun, aldapa handiak eta forma malkartsuak dituzte; izan ere, gazteak direnez, higadurak oraindik ez ditu leundu.

Arro Sedimentarioa edo Sakonuneak

Aro tertziaroan sortutako inguru hondoratuak dira, eta sedimentuz bete ziren, batez ere buztinez eta kareharriz....

Itsas erlieve nagusiak

• Ordoki abisalak: Oso ordoki zabalak dira eta itsaspean daude.
• Dortsala ozeanikoa: Ilaran dauden pitzaduradun sumendiak; laba isurtzen dute.
• Sumendi erliebe bakartuak: Sumendi bakartuak, jarduera bolkaniko puntual baten ondorioz sortuak.
• Fosa ozeanikoa: ildo luzangak, sakonera handikoak.
• Uharte arkuak: Mendikate bolkanikoak, itsasotik azaleratzen dira.
• Peni-ordokiak: Ordoki zabalak, agente geologikoek sortutako higiduraz sortuak.
• Mendikateak: Materialak tolestuta edo sumendi jardueraz sortutako mendi multzoak.
• Rifta: Sakonune luzangak dira.
• Plataforma kontinentalak: Azal kontinentalaren zatia, itsasoak estaltzen duena.
• Kontinente ezpondak: Kontinenteen ertzak dira; malda handiko zonaldeak.
• Arro sedimentarioak: Lurraren gainazaleko