Arrisku geologikoak eta plaka tektonikoen ertzak: ertz motak eta lurrikarak
Laburpena
Dokumentuak arrisku geologikoen analisia eta plaka tektonikoen ertzen sailkapena aztertzen ditu. Barne eta kanpo arriskuak azaltzen dira, eta baita mapen eskalak duen eragina ere. Ertz konbergenteak, dibergenteak eta neutroak deskribatzen dira, subdukzioa, dortsala eta transformazio-failak barne.
Funtsezko puntuak
- Plaka tektonikoen ertzak lau mota nagusitan bereizten dira: konbergenteak (ozeanikoak eta kontinentalak), dibergenteak eta neutroak.
- Bi plaka ozeanikoek talka egitean, bat hondoratzen da eta subdukzio zona sortzen da.
- Subdukzio zonetan lurrikarak sor daitezke, eta plaka hondoratu ahala magma sortu daiteke.
- Ertz dibergenteetan, dortsal ozeanikoan magmak litosfera ozeaniko berria sortzen du eta itsasoa zabaltzen da.
- Bi ertz kontinentalen talkan ez da subdukziorik gertatzen, plakak lodiak eta dentsitate gutxikoak direlako.
- Transformazio-failetan plakak kontrako noranzkoan lerratzen dira eta azaleko lurrikara ugari sortzen dira.
Mapen Eskala eta Balioak
Mapak eskala ezberdinen arabera daude. Horregatik, balio ezberdinak emango dituzte: mapa batek bakarrik eragindako kalteak neurtzen ditu, eta besteak, berriz, hautematen ez diren mugimendu guztiak barne hartzen ditu.
Arrisku Geologikoen Analisia (0.8 Irudia)
- Barne arriskua: Failak eta lurrikarak.
- Kanpo arriskua:
- Hiria kareharrizko zonaldean dagoenez, kolapsoa gerta daiteke.
- Errepideak, trenbideak eta abar uholde-lautadan daude eraikita, eta horren ondorioz uholdeak gerta daitezke.
- Trenbidean harri-jauziak egon daitezke.
Plaka Tektonikoen Ertzak (1-4)
Ertzak subdukzio aldean daude, eta lau mota nagusi bereizten dira:
Ertz Konbergentea: Bi ertz ozeanikoen arteko talka
Bi plaka ozeanikoek talka egiten dutenean, bietako bat tolestu eta manturantz hondoratzen da. Hondoratzen ari den gune horri subdukzio zona esaten zaio. Plakak zurrunak direnez, talka egiten dutenean sortzen diren tentsio eta indar handien eraginez, deformatu eta zartatu egin daitezke, eta lurrikarak sortzen dira.
Plaka hondoratzen ari den gunean zartadurak sor daitezkeenez, lurrikaren fokua ez da beti sakonera berekoa izaten. Plaka hondoratu ahala, berotu eta zati bat urtu eta magma sor daiteke.
Ertz Dibergentea: Dortsal Ozeanikoa
Urruntzen ari diren bi plaken arteko muga da. Bi plaken arteko zartaduratik etengabe irteten den magma, litosfera ozeaniko berria eratzen du. Eratuz doan neurrian, itsasoa zabaldu egiten da eta, ondorioz, plakak urrundu edo bereizi egiten dira.
Ertz Konbergentea: Bi ertz kontinentalen arteko talka
Bi plaka kontinentalek edo bi plaka mistoen ertz kontinentalek talka egiten dutenean, ez da aurreko bi kasuetan bezala subdukziorik gertatzen, bi plaka lodiak eta dentsitate gutxikoak baitira.
Ertz Neutroak: Bi ertzen arteko lerradura (Transformazio-failak)
Sarritan, dortsalak eten egiten dira eta hainbat kilometro egiten dute eskuinera edo ezkerrera. Horrela, dortsalaren ardatzarekiko haustura perpendikularrak sortzen dira. Zona horretan, bi plaka zati kontrako noranzkoan mugitzen dira. Transformazio-faila izeneko eremu horietan, azaleko lurrikara ugari sortzen dira plaken arteko marruskaduraren ondorioz.
Deskargatu
PDF Word HTMLOhiko galderak
Zer gertatzen da bi plaka ozeanikoek talka egiten dutenean?
Bietako bat tolestu eta manturantz hondoratzen da, subdukzio zona deritzon gunea sortuz. Talka horretan lurrikarak sor daitezke.
Zergatik ez da subdukziorik gertatzen bi ertz kontinentalen artean?
Bi plaka kontinentalak lodiak eta dentsitate gutxikoak direnez, ez dira hondoratzen aurreko kasuetan bezala.
Zer dira transformazio-failak?
Dortsalak eten eta kontrako noranzkoan lerratzen diren plaka zatien arteko mugak dira. Azaleko lurrikara ugari sortzen dira bertan.
Frogatu zeure burua
Berrikuspen-txartelak
Sakatu txartel bat erantzuna ikusteko.
Testa
AA bidez dokumentutik sortutako galderak: egiaztatu erantzunak testuarekin.