Beste ikastaroak mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Aurrean dugun mapa Espainiako hirien hierarkiari buruzkoa da. Lehenengo mapan, hiriek eredu hierarkikoan antolatzen dira, Madril leku zentral nagusia izanik, bere eragina Espainia osotik hedatuz. Periferian, bigarren mailako eragina duten nukleoak aurkitzen ditugu, hala nola Bartzelona, Valentzia eta Bilbo. Tarteko distantzian, erdi mailako hiriak daude, Burgos eta Zaragoza kasu; eta azkenik, eragin txikiko nukleoak, Gasteiz eta Gijon bezalakoak.

Bigarren mapa, berriz, hirien antolaketa demografikoaren, funtzioen eta eragin eremuaren arabera aztertzen du, hirien sistema modu hierarkikoan antolatuz. Hona hemen kategoriak:

• Metropoliak: 250.000 biztanle baino gehiago dituzten hiriak. Adibidez, Madril, Bartzelona, Bilbo eta Valentzia.
• Estatuko metropoliak:

Ureztaketa: Zer da eta zertarako?

Ureztaketa nekazaritzako jarduera bat da. Uztek prezipitazioetatik hartzen duten uraren osagarria ematen du, eta, horrela, uztak ez daude prezipitazioen gorabeheren, urritasunaren edo eskasiaren menpe, eta uzten etekinak hobetu egiten dira.

Ureztaketa asko hedatu da XX. mendean.

Ureztaketa motak: Intentsiboa eta Estentsiboa

Kasu batzuetan, ureztaketa intentsiboa egiten da, aire zabalean edo berotegien barruan. Horri esker, urtean bi edo hiru uzta lortu daitezke, batez ere frutak eta barazkiak.

Beste kasu batzuetan, ureztaketa estentsiboa da nagusi; uzta bakarra ematen du auzoko lehorreko sailekin batera, baina etekin askoz handiagoak lortuz.

Banaketa geografikoa Penintsulan

Oro har, ureztatutako inguruak gutxi dira,...

Alde Zaharra: Hiri-ondarearen bihotza

Hiriaren zati txikia da, baina balio kultural handikoa. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu du. Jatorria XIX. mendearen erdialdeko industrializazioaren hasierara artekoa da.

Hiri gehienek harresiak zituzten (defentsarako, zergak biltzeko eta osasun-kontrolerako). Plano irregularra, erradiozentrikoa, lineala eta lauki-sarekoa izan zitekeen. Bilbea itxia zen, harresien barruan hazten zen, familia bakarreko etxeekin. Eraikin garrantzitsuenak erdigunean zeuden, elite politiko, ekonomiko eta erlijiosoaren bizileku gisa.

Jatorri kultural desberdinak zituen: erromatarrak, musulmanak, kristauak eta aro modernoetakoak. Espazio eta eraikin nagusiak: foroa, meskita, katedrala, udaletxea eta plaza nagusia.

XVIII. mendetik...

Abeltzaintza Espainian: Egitura eta Eboluzioa

Abeltzaintza sektoreak bilakaera nabarmena izan du Espainian, bi eredu nagusiren artean bereiziz: tradizionala eta modernoa.

Abeltzaintza Tradizionala

• Espezie desberdinak ustiategi berean.
• Bertako espezieak erabiltzen dira.
• Baliabide gutxi eta teknika atzeratuak.
• Sistema estentsiboak.
• Errendimendu baxuak.

Abeltzaintza Modernoa

• Ustiategi produktibistak: espezializatuak, teknifikatuak eta intentsifikatuak.
• Ekoizpen ugaria merkatuari begira.
• Errendimendu handiagoa.

Ondorioak eta Joerak

Ondorioz, espezializazio handiagoa gertatu da (haragi edo esne ekoizpenean), teknifikazio gehiago (makinak, janaria irizpide zientifikoei jarraituz) eta ustiategi handiagoak sortu dira. Abeltzaintza sistema intentsiboa gero eta garrantzitsuagoa...

A. Kontsolidazioa

Hamarkada honetan Frankoren erregimena kontsolidatu egin zen, bai nazioarte mailan, bai barruan, Espainian. Kanpo kontsolidazioa, Vatikanoaren eta AEBren laguntzarekin, Nazio Batuen Elkartean sartu ondoren (1955) hasi zen gauzatzen. NBEan sartzeak ateak ireki zizkion beste erakunde internazionaletan eta, aldi berean, diktaduraren aurkako kanpo interbentzio baten aldeko iritziak ere itzali egin zituen.

Barneko kontsolidazioa urte hauetako gorakada ekonomikoari esker lortu zen. Guda osteko autarkia urteetan bizitako estankamendu ekonomikoa eta teknologikoa gainditu egingo da eta aurreratu ezinean zegoen. Bigarren Industria Iraultzaren garapena burutu zen (petroleoa eta elektrizitatea, automobilgintza eta industri sektorearen garapena,...

Ekonomia Kapitalistaren Lehen Mundializazioa: XIX. Mendeko Bilakaera

Protekzionismoa, Kartelak eta Holdingak

Protekzionismoa: ekoizpen nazionalari atzerriko produktuei baino babes handiagoa ematea gomendatzen duen doktrina ekonomikoa da. Inportazioei zergak ezartzen zaizkie eta esportazioak bultzatzen dira.

Kartela: ekonomia-jarduera bereko zenbait enpresen aldi baterako elkarketa da.

Holdinga: beste enpresa batzuen jarduerak kontrolatzen dituen finantza-elkartea da.

Ekonomia Kapitalistaren Lehen Mundializazioaren Ezaugarriak

Beste herrialde eta industria-potentzia batzuk areagotzeagatik, lehia areagotu zen.

1. Enpresa txikiak sozietate anonimo bihurtu ziren.
2. Enpresa-kontzentrazioan, monopolio-jardunak ezartzen ahalegindu ziren enpresa handiak, prezioak

Espainiako Barne Migrazioak

Estatu barruan gertatzen diren biztanle mugimenduak eta bizileku aldaketak dira, bai herri eta probintzia artean, bai erkidego artean. Iraupen laburrekoak eta iraupen luzekoak bereiztu behar dira.

Iraupen Laburreko Migrazioak

Epe mugatu bateko migrazioak dira. Adibidez:

• Uzta biltzerakoak: XIX. mendearen azken herenetik 1960ko hamarkadara arte izan zuten aldirik gorena, ondoren asko jaitsiz. Gaur egun atzerritarrak dira nagusi.
• Transhumantzia: Antzinako abelbideak ia galduta daude eta egiten diren lekualdatze gutxiak paso erreklamaziorako dira edo tren eta kamioiez egiten dira.
• Baserritik hirira (urtarokoak): Nekazariak lanik ematen ez zuen urtaroan egiten ziren epe laburreko desplazamenduak ere ia galdu egin dira. Baina

Industria Iraultza: Faktore Nagusiak

Industria Iraultza gertatzeko, hiru aldaketa nagusi gertatu ziren:

• Biztanleriaren hazkundea
• Nekazaritza Iraultza
• Kapitalismoaren garapena

Nekazaritza Iraultza XVIII. eta XIX. Mendeetan

XVIII. mendean nekazaritza-hedapen handia gertatu zen:

• Nekazaritza-teknikak hobetu ziren. Laboreen txandaketa erabiltzen hasi ziren.
• 1750. urtean, burdinazko goldea erabiltzen hasi ziren.
• XIX. mendean, aurrerapenak sustatu ziren makina berri batzuen eta ongarri kimikoen bidez, ekoizpena handiagoa izatea lortuz.
• Abeltzaintza eraldatu zen. Laborantza-lurretako zati bat abereentzako bazka ekoizteko erabili zen. Abelburuen kopuruak gora egin zuen, eta estabulazioa garatu ahal izan zen.
• Nekazaritza-egiturak aldatu ziren. Iraultza liberalen

Energia-iturriak: Bilakaera eta Garrantzia

Energia funtsezkoa da herrialde baten ekonomia-garapenerako eta biztanleriaren ongizaterako. Gizakiak betidanik erabili du energia:

• Gure lehengo arbasoek beren indarra erabiltzen zuten. Pixkanaka-pixkanaka, sutik, haizetik, uretik eta animalien indarretik energia lortzen ikasi zuten.
• Duela 200 urte baino gehixeago, industria-iraultzaren garaian, ikatza energia-iturri nagusi bihurtu zen.
• XIX. mendearen bukaeran, petrolioa, gasa eta elektrizitatea erabiltzen hasi ziren.
• XX. mendean, energia-iturri berriak sortu dira: energia nuklearra, haize-energia, eguzki-energia...

Gaur egun, energia-iturri nagusiak petrolioa, gas naturala eta elektrizitatea dira.

Energia-kontsumoa eta Garapena

Energia-iturrien kontsumoa...

Lurzoruaren Erabilera eta Gizarte Egitura Hirietan

c) Lurzoruaren erabileran: ohiko multifuntzionalitatearen ordez murrizketa ezarri da, apurka-apurka. Auzo degradatuek erabilera tradizionalak galdu dituzte. Sektore berrituak erabilera tertziarioetan espezializatzen dira.

d) Gizarte arloan: alde zaharretako berezko gizarte-nahastearen ordez, gizarte-polarizazioa ezartzen da apurka. Horri aurre egiteko, erdi-mailako klaseak ezartzera sustatzen dira.

Periferiako Egoitza Auzoen Tipologiak

Zenbait tipologia dituzte eta gizarte-homogeneotasun handia dute, lurzoruaren prezioaren eta zentrotik dagoen distantziaren ondorioz.

• Legez kanpoko etxe-auzo marjinalak: legez kanpoko lurzoruan sortu, landa-lurrean edo lur berdeetan, eta ez dute hirigintza-antolakuntzarik