Jaiotza-tasaren bilakaera (1900-1975)

Grafikoak XX. mendearen lehen hiru laurdenetan jaiotza-tasak izandako bilakaera aztertzen du.

1900-1920: Jaitsiera eta kontrol tradizionala

Jaiotza-tasa jaitsi egin zen, jaiotzen kontrola sistema tradizionalen bidez hasi zelako. Arrazoiak:

• Haurren heriotza-tasak behera egin zuen, eta haur gehiagok irauten zuten bizirik.
• Lehen Mundu Gerraren (1. MG) ondorioak: prezioak asko igo ziren, biztanleriarentzat kaltegarria izanik.

1920: Susperraldi laburra

1920an jaiotza-tasa suspertu zen, ekonomia-oparotasunari esker.

1930-1956: Jaitsiera handia

1930etik 1956ra berriz jaitsi zen jaiotza-tasa. Arrazoi nagusiak:

• 1929ko krisi ekonomikoa.
• Bigarren Errepublikaren garaiko ezegonkortasun politikoa.
• Erbesteratzeak.
• Zailtasun ekonomiko

Espainiako Hiri Sistema: Iruzkina

Mapak Espainiako hiri nagusien kokapena erakusten du, beren hierarkia azalduz (garrantzia handienetik txikienera), neurri demografikoen eta eragin-esparruaren arabera.

Espainiako Hiri Hierarkia

Metropoliak hierarkiaren gailurrean daude eta 250.000 biztanle baino gehiago dituzte. Horien barruan, Espainian hainbat sailka daitezke:

• Nazio Metropoliak

  Madril, Bartzelona (3 milioi biztanle baino gehiago). Funtzio dibertsifikatuak: zerbitzuak, nazio-enpresen eta multinazionalen bulegoak. Eragin-esparrua nazio mailakoa da, eta nazioarteko beste metropoliekin harremanak dituzte. Madrilek lotura handiak ditu gainerako metropoliekin, batez ere Bartzelonarekin. Bartzelonak ekialdean eta Balearretan du eragina.

• Eskualdeko Metropoliak

  Bilbo,

Klimogramaren analisia eta kokapenaren zantzuak

Aurrean dugun irudia klimograma bat da. Bertan, prezipitazio eta tenperaturen datuak agertzen dira, hilabetez hilabete, baita urteko batez bestekoa tenperaturaren kasuan, eta guztizkoa prezipitazioen kasuan ere. Altitudea itsas mailatik 4 metrokoa da. Hortaz, badakigu artxipelagoetako bat dela, edo Iberiar Penintsulako kostaldeko tokiren bat.

Prezipitazioak eta tenperaturak: Klima mota

Urteko prezipitazioak 177 mm-koak dira, eta tenperaturen batez bestekoa 19 ºC-koa. Prezipitazio hauek oso urriak dira; beraz, klima mediterraneo subdesertiko edo estepakoa genuke. Kanariar uharteak, Murtzia, Almería edo Ebro haranaren erdialdea izan zitezkeen.

Prezipitazioen banaketa eta euri forma

Urteko prezipitazioen...

Bigarren Industria Iraultza

Bigarren Industria Iraultza 1870etik 1914ra bitartean gertatu zen.

• Energia iturri eta industria berriak erabiltzen hasi ziren.
• Garraiobideetan eta komunikazioan aurrerapen handiak izan ziren.
• Enpresa kontzentrazioa gertatu zen.

Industria sektore nagusiak

• Metalgintza: Siderurgian teknologia-lorpen handiak egin ziren. Ondorioz, kalitate handiagoko eta kostu txikiagoko altzairuak ekoitzi ahal izan ziren, Bessemerren bihurgailuari eta Martin-Siemens labeari esker.
• Kimika industria: Gehien ekoitzitako produktuak oinarrizko produktuak (azido sulfurikoa), harrikatz destilatuan lortutako produktuak (bentzola eta galipota), ongarri mineralak eta lehergailuak izan ziren.
• Petrolioa eta elektrizitatea: Energia iturri berri bi agertu

Ekonomiaren Sektore Nagusiak

Ekonomia jarduerak hainbat arlotan banatzen dira, bakoitzak bere funtzio eta ezaugarri bereziak dituelarik.

Lehen Sektorea: Baliabide Naturalen Ustiapena

Lehen sektoreak baliabide naturalak lortzea du helburu. Jarduera nagusiak hauek dira:

• Nekazaritza (lurrak landu eta uzta biltzea)
• Abeltzaintza (animaliak haztea)
• Basogintza (basoak aprobetxatzea)
• Arrantza eta akuikultura (uretan animaliak harrapatzea)

Bigarren Sektorea: Prozesatzea eta Eraldatzea

Bigarren sektorean, baliabideak prozesatu edo eraldatzen dira. Honako hauek biltzen ditu:

Bigarren Sektoraren Osagaiak

Jarduera hauek dira garrantzitsuenak:

1. Meatzaritza: Arroka eta mineralak erauzteko jarduera.
2. Eraikuntza: Egitura arkitektonikoak sortzea.
3. Energiaren sorkuntza (iturri

Lehen sektorea: Nekazaritza eta abeltzaintza

Ekoizpen motak eta teknikak

• Nekazaritza intentsiboa: Espazio txikietan produktu kantitate handiak ekoizten ditu; ureztatze-teknikak, ongarriak eta produktu kimikoak erabiltzen ditu. Inbertsio eta kostu handikoa da, baina etekin handikoa.
• Nekazaritza estentsiboa: Lur eremu handietan egiten da eta labore bakarra lantzen du; hektareako produkzio txikia, eskulan gutxi eta inbertsio txikia eskatzen du.
• Abeltzaintza intentsiboa: Ganadua ukuiluratuta egoten da eta pentsuekin elikatzen da; inbertsio handiak eta etekin handiak ditu.
• Abeltzaintza estentsiboa: Aire zabaleko ustiategietan egiten da; abereek beren elikagaiak lortzen dituzte. Arraza autoktonoei eta lan-teknika tradizionalei lotua dago.

Kontzeptu nagusiak

Kontzeptu Politiko eta Ekonomikoak

Erromako Ituna (1957)

Europako Ekonomia Erkidegoa eta EURATOM sortu zituen nazioarteko hitzarmena, gaur egungo Europar Batasunaren oinarriak ezarri zituena.

Europar Batasuna (EB)

27 estatu kidek osatzen duten nazioarteko erakunde politiko eta ekonomikoa, merkatu bakarra eta politika komun batzuk garatzeko sortua.

Estatua

Lurralde jakin batean botere politikoa eta juridikoa duen erakunde nagusia, herritarrak eta instituzioak antolatzen dituena.

Autonomia Erkidegoa

Espainiako Estatuan autonomia politikoa eta eskumen propioak dituen lurralde-unitate administratiboa.

Estatutua

Autonomia erkidego batek bere antolaketa, eskumenak eta instituzioak zehazteko duen oinarrizko legea, Espainiako Konstituzioaren barruan.

Autonomia

Lurralde,

Euskal Autonomia Erkidegoko Biztanleriaren Banaketa

Biztanleriaren Kokapenaren Arrazoiak

Arrazoi Historikoak

Iraganean, helburu ekonomiko eta militarrak zituzten hiri berriak sortzeko joera zegoen, batez ere kostaldean, ibai-ertz garrantzitsuetan, eta, neurri txikiagoan, salgaien mugimenduak kontrolatzeko ezinbesteko guneetan edo baliabide natural garrantzitsuak zituzten lekuetan.

Arrazoi Geografikoak

Kostaldetik gertu egotea oso garrantzitsua zen. Aldi berean, baliabide hidrikoetatik gertu, ahalik eta eremu lauenetan egotea eta larre aberatsak izatea, uzta ezin hobea izateko eta ganadua elikatzeko. Gainera, itsasoaren eraginak klima-kontrasteak leuntzen zituen.

Arrazoi Ekonomikoak eta Desoreka

Ekonomiari lagunduz, populazioak industriaguneen inguruan...

Biztanleria Piramidearen Azterketa

Biztanleria-piramide honetan gizonen eta emakumeen kopurua bereizita ikus daiteke, adin-tarteka antolatuta.

Generoak eta Bizi-Itxaropena

0-4 urteko taldean, gizonen barrak luzeagoak dira, nahiz eta aldea txikia izan. 55 urtetik aurrera, ordea, emakumezkoenak dira luzeagoak, bizi-itxaropen handiagoa dutela adieraziz.

Gizonezkoen Barra Txikiagoen Arrazoiak

Gizonezkoen barra txikiagoak izateak hainbat arrazoi izan ditzake:

• Emakumeen sendotasun biologikoa.
• Gogortasun gutxiko lanbideak izatea (historikoki).
• Gizonezkoek adikzio ez-osasungarriak eduki izana.

Piramidearen Forma eta Zahartzea

Adinaren arabera, piramideak kutxa forma du, eta horrek biztanleria zaharra dela adierazten du (gazteak %x baino gutxiago dira, eta adinekoak...