Tomas Akinokoaren Bizitza

Tomas Akinokoa Roccaseccan jaio zen, Napolitik hurbil. Umetan, Monte Casinoko monasterioan ikasi zuen. 1244an domingotarren abitua jantzi zuen Napolin eta, berehala, Parisera abiatu zen.

Bere anaiek, erlijio-munduan sartu zela jakin zutenean, Roccaseccara itzularazi zuten. Baina 1245ean, jada bere anaiengandik aske, Parisera itzuli zen, eta han Alberto Handiaren eskutik teologia ikasi zuen. 1248an Koloniara joan zen bere maisuarekin. 1252an berriro Parisera itzuli zen, eta 1256ra arte egon zen bertan. Urte horretan, Erromako Ikasketa Orokorra antolatzeko enkargua hartu zuen eta, gainera, Italiako hainbat hiritan irakatsi zuen, 1269an Parisera itzuli zen arte.

Han, maisu gisa eskolak emateaz gain, hainbat etsairen aurka...

Filosofo Presokratikoak

Mendebaldeko filosofia Greziako joniar kostaldean sortu zen, K.a. VI. mendean. Garai horretan, zenbait gizon-emakumeri ordura arte erabilitako kondaira mitikoek emandako azalpenak ez zitzaizkien aski iruditu mundua nola sortu zen edota naturako fenomenoak zerk eragiten zituen azaltzeko, eta lehenengo aldiz gizadiaren historian gizakiek azalpen arrazional hutsa eman nahi izan zieten euren kezka eta galdera kosmologiko-existentzialei, kontakizun mitikoetara jo gabe.

Lehenengo Filosofoen Kezka Nagusia: Arkhé-a

Lehenengo filosofoen kezka nagusia gauza guztiak, azken batean, diren lehen ekaia (arkhé) aurkitzea izan zen. Filosofo joniarrek susmatzen zuten naturaren (physis-aren) aniztasunaren azpian errealitate iraunkor bat...

Tomas Akinokoa (1225-1274)

Roccasecan jaio eta Fossanovan hil zen. Filosofia eta teologia ikasi zituen Parisen eta bere obrarik garrantzitsuenak Summa contra gentiles, Compendium theoigiae eta Summa Theologiae (amaitu gabea) dira.

Jainkoaren Existentziaren Froga

Tomasek Jainkoa existitzen dela argudiatu zuen, eta hori arrazoibidez froga daitekeela. Jainkoaren berri izateko, mundu naturalaz dugun esperientziatik eta ezagutzatik abiatzen gara. Hala ere, ezin dugu esperientziaz soilik haren berri izan. Esperientziatik hasi eta arrazoimendu prozesu baten ostean ezagutzen da Jainkoa. Tomasek Jainkoaren existentzia frogatzeko bost argudio erabili zituen:

1. Mugimenduaren Froga

Mugimendu oro beste zerbaitek eragiten du. Mugimenduaren hasiera aurkitzeko...

Metafisika: Errealitatea eta Izatearen Azterketa

Metafisika errealitatea aztertzen duen diziplina edo jakintza da. Errealitate hori ez da zientziaren ikuspegitik ulertzen den bezala hartu behar, baizik eta zentzu zabalago eta sakonago batean.

Errealitatea

Errealitatea existitzen edo den guztia osatzen du.

Errealitatearen Zentzuak

• Zentzu murriztailea: Inguratzen gaituen eta hauteman dezakegun guztia da. Errealitatearen ikusmolde hori errealitate fisiko edo materialaren ikusmolde zientifikoarekin bat dator.
• Zentzu zabala: Existitzen dira ez bakarrik zientziak kontuan hartzen dituen izaki material eta behagarriak, baizik eta geure barruan ezagutzen ditugun errealitate subjektiboak, errealitate immaterialak edo espiritualak eta kultura-ekoizpenak. Are

Balio Berriak

Burujabetza: norberak sortzen, asmatzen, eraikitzen, aplikatzen ditu balio horiek.

Esan dugun moduan, mendebaldeko zibilizazioa, bizitzaren, askatasunaren eta pertsonaren aurkako erasoa bada, balio berriak asmatu beharko ditugu. Nietzscherentzat, bi aukera besterik ez daude:

A) Morroi, Esklabuen Balio Moralak

Gorroto, mendeku, ahultasunaren, konplexuaren, lotsaren edo errukiaren balioak dira. Morroien morala artaldeak merezi du. Pertsona arruntek, humilek eta gaixorik daudenen morala da.

B) Jaun, Nagusien Balio Moralak

Bizitzaren bertuteak sutsuki defendatzen dituen balioak dira: Harrotasuna, hierarkia, indarra, zapalkuntza, krudelkeria, gupidagabekeria defendatzen duen morala. Menderatzaile izateko gogo basatia litzateke, gogorra,...

Filosofiaren Jatorria Grezian

Filosofia Antzinako Grezian sortu zen, hainbat faktorek bultzatuta:

Erlijio Olinpikoa Krisian

Galdera batzuen aurrean, beste baliabide batzuk bilatzen hasi ziren. Olinpoko jainkoek sinesgarritasuna galdu zuten. Gainera, Greziako kulturak ez zeukan liburu sakraturik eta hezkuntza sistema antolaturik ere ez. Honek erraztu egin zuen heziketaren ardura zuten olerkarien doktrinei kritika egiteko bidea. Ondorioz, zalantzari eta arazoen birplanteamenduari ateak ireki zizkien. Beste modu batera pentsatzen hasi ziren.

Egoera Soziopolitikoa

Merkataritzan oinarritutako polis indartsuak sortu ziren. Ondorioz, gizarte esklabista, klasista eta demokratiko bat sortu zuten, hiri-estatu gisa antolatuta zegoena. Polis bakoitzak autonomia...

Aristotelesen Metafisika eta Sofisten Garrantzia Atenasen

Aristotelesen Filosofia: Potentzia, Aktoa eta Kausak

Aristotelesen filosofia, Platonen ideietan oinarritu beharrean, physisean (naturan) oinarritzen da. Mugimenduaren printzipioa adierazi zuen, eta mugimendu naturala ezaugarri kualitatibo eta kuantitatiboetan oinarritzen dela azaldu zuen. Edozein objektu aktoz (dagoeneko dena) eta potentziaz (izan daitekeena) osatuta dago. Mugimendua potentziatik aktora igarotzean datza.

Aristotelesek lau kausa mota identifikatu zituen izate baten printzipioak azaltzeko:

• Kausa materiala: Zerez egina dagoen.
• Kausa formala: Objektua zer den definitzen duena.
• Kausa eragilea: Nork edo zerk egin duen.
• Azken kausa (helburua): Zertarako existitzen den.

Materia osagai...

Kultura: Definizioa, Osagaiak eta Aniztasuna

Kulturaren Definizioa eta Etimologia

Kultura latinezko colere hitzetik dator. Kultura hitza antzinako Erroman nekazaritza adierazteko erabiltzen zen: soro landuari cultus deitzen zitzaion. Ilustrazioan, espiritua adierazteko erabiltzen zen. Gaur egun, kultura hitzak hauxe adierazten du: ohitura eta portaera heziak, egokiak eta zuzenak.

Kulturaren Osagaiak

• Kultura ez-materiala: Giza portaerari eta pentsamenduari koherentzia eta antolamendua eskaintzen dizkieten printzipio, balio eta arau idealez osatuta dago.
• Kultura materiala: Objektu materialetan gauzatzen da eta gizakien oinarrizko beharrak asetzeko erabiltzen dugu.

Kulturaren Ezaugarriak

Kulturaren unitaterik txikienari ezaugarri deritzo. Kultura ez-...

Garaia: Aro Modernoa

Egoera sozio-politiko-ekonomikoa

Errenazimendua (XV-XVI)

Erdi Aroan, jabetzak eta boterea jaun feudalen esku zeuden. Garai honen bukaeran, estatu modernoak sortu ziren. Errege batzuk enperadore izatera pasa ziren, haien lurraldeetako segurtasuna areagotuz eta barne merkataritza garatuz. Itsas espedizioak, merkataritza eta konkistak sustatu ziren (Kolon, adibidez). Errege askoren asmoak eta Elizarenak kontrakoak ziren. Martin Lutherren erreforma protestanteak Eliza erdibitu eta erlijio gerrak hasi zituen: katolikoak protestanteen aurka. Gerra eta merkataritza garapenak fisikaren beharra sortu zuen, zientzia iraultza abiaraziz (Aristotelesen filosofia gehiago ahulduz). Elizaren gainbehera garaia zen, gauza askoren aurka borrokatu...