Lanbide heziketa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Etika ekintza moralaren hausnarketatzat hartuta

1.1 Morala eta etika

Gure gizarteetan, gero eta gehiago hitz egiten da portaera etikoaz.

Moral: mos hitzaren jatorria da eta «ohitura» esan nahi du.

Etika: Jatorriz ēthos (egoitza, bizitzeko toki) zen; Aristotelesek, ordea, esanahia zehaztu zuen: izateko modua, hau da, izaera, adierazten du.

1.2 Izaera, kontzientzia eta heldutasun morala

Gizarte-portaeraren izaera aske hori da gizakiaren izaera moralaren oinarria (askatasunak).

Izaera egunetik egunera eraikitzen dugu gure ekintzekin. Izan ere, izaerak, behin eraiki eta gero, eragin handia izango du gure ekintza zehatzetan.

Gure kontzientzia moralak heldutasun-prozesu bati jarraitzen dio. Estadioak eta etapak daude, bakoitzak bere arrazoiketa morala...

SOFISTAK

Sofistak atzerriko pertsonak ziren eta ez zuten batzarretan hitz egiteko eskubiderik

eszeptizismo epistemologikoa: Sofistek zioten ez dago egi edo ongi absoluturik​ eta existituko balitz ezingo genuke ezagutu.

erlatibismo morala: Sfisten ustez, objektu, gertakari eta egoera guztiak aldi baterako dira, eta ondorioz ez dago egi absoluturik, existitzen den oro erlatiboa baita.

legeen konbentzionaltasuna: Sofistentzat ez zegoden lege egoki edo okerrik,gizakiak egiten ditu lege eta gertakariak on edo txar. Honek Sokratesen eta Platonen ideien aurka zegoen

PLATON BERTUTEAK

Platon 3 gaitasun bereizten ditu:zuhurtasuna sendotasuna eta neurritasuna. Platon gizarte banaketa egiten du,3 bereizketa egiten ditu: Agintariak gaitasun bezala zuhurtasuna

SOKRATES:

Sokrates sofiesten erlatibismo moralaren aurka zegoen.Berak sofisten pentsamenduei aurka egiteko berak teknikak planteatu zituen. Puntu hauek defendatzen zituen:

Antierlatibismo morala: guztiontzat balio duen arau edo ongia proposatu zuen eta sofisten kontra joateko elkarrizketa bidezko argudiaketa eta definizion unibertsalak proposatzen ditu.

Ironia eta mieutika: bi pertsonen artean egiten da eta Sokratesek ez jakinaren papera hartzen du,modu honetan jolaskidea zalantzan jarriz.Gero, bigarren pausoa gezurraren aitorpena lortzea da bere jolaskidearen aldetik (aporia) behin hori lortutakoan erantzun desegokiak baztertu egiten ditu (maieutika) eta ezagutza benetakoa  ateratzen du.

Definizio unibertsalak: Sokratesek egia existitzen dela

Descartes: zalantza metodikoaren pausoak

Descartesek zalantza-metodoa garatu zuen ideien nabarmenak aurkitzeko eta egia bilatzeko. Zalantza metodikoa dena zalantzan jartzean datza: helburua da zalantzaezina den zerbait aurkitzea, hori egia edo ideia nabaria dela konturatzeko. Nahiz eta zalantza erabili, ez da eszeptizismo hutsa; izan ere, Descartesek badaki gauza batzuk zalantzaezinak direla, baina zalantza metodo bat bezala erabiltzen du.

Zalantza honen bidez, momentu horretarte ikasitako guztia baztertu nahi du, tartean:

• Zentzumenak: aldakorrak eta batzuetan engainagarriak direlako.
• Errealitatea: askotan ametsak ditugula eta, beraz, ezin dugula ziurtatu benetan errealitatean gabiltzan.
• Arrazonamendua: arrazoia erabiliz ere oker egin dezakegulako.

Adin-nagusitasun intelektuala lortzeko aukera?

Gaur egungo gizartean maiz planteatzen da ea pertsona guztiek adin-nagusitasun intelektuala lortzeko aukera duten. Arrazoimena gizaki ororen baitan dagoen ahalmena bada, zergatik ez dute denek modu askean garatzeko aukera? Ilustrazioaren testuinguruan sortutako galdera da, eta gizakiak bere kabuz pentsatzeko duen gaitasunarekin lotuta dago zuzenean. Modernitatetik aurrera, adin-nagusitasun intelektuala gizakiaren emantzipazioaren helburu nagusietako bat bihurtu zen, baina gaur egun ere eztabaida irekia da ea aukera hori benetan unibertsala den.

Immanuel Kant eta autonomiaren filosofia

Alde batetik, Immanuel Kanten filosofiak ikuspegi baikorra eskaintzen du. Kanten ustez, gizaki guztiak izaki arrazionalak...

Inperatibo kategorikoaren postulatuak

Arrazoi huts teorikoak ukatzen dituen ideiak Jainkoa, arima eta askatasuna dira. Ez dago ezagutza posiblerik, baina bai fede arrazionala eta segurtasun morala. Lege moralaren posibilitate-baldintzen antzera, gure nahimenaren goreneko aspirazio moduan baieztatzen ditu arrazoi praktikoak:

• Askatasuna: Moralitatearen aurre-suposizio argiena da. Gizakiak askatasunik ez badu eta zerbaitek behartzen badu edonola jokatzen, gure jokabideaz ezin dugu judizio moralik egin. Askatasuna giza esparruan soilik gauzatzen da.
• Arima: Bizitza honetan gure helburuak behin betiko bete ezin ditugunez, hil ondorengo bizitzaren itxaropena pizten zaigu, merezitako saria edo zigorra justiziaz erabakitzen ez delako.
• Jainkoa: Gizakiak

Filosofia eta beste jakintza arloak

Filosofia eta mitoa

• Berdintasunak: Helburu bera; errealitatea osotasunean azaltzea.
• Desberdintasunak: Pentsamolde desberdinak.
  • Mitoa: Pentsamolde antropomorfoa eta erakusten duen errealitatea arbitrarioa da.
  • Filosofia: Arrazoimenean oinarritzen da eta ez ditu pentsamolde mitikoaren ezaugarriak.

Filosofia eta literatura

• Berdintasunak: Hitzaren bidez adierazten dira.
• Desberdintasunak:
  • Literatura: Irudimenean oinarritzen da; errealitatearen imitazioa da eta alegiazko pertsonaiak eta egoerak asmatzen ditu.
  • Filosofia: Arrazoimenean oinarritzen da; argudioen bidezko erantzunak, soluzioak eta diskurtso sistematikoak sortzen ditu.

Filosofia eta erlijioa

• Berdintasunak: Erlijioaren eta filosofiaren gai batzuk berdinak dituzte.