Lanbide heziketa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gernu Aparatuaren Funtzioak

• Metabolismoaren hondakinak kanporatu.
• Gorputzeko likidoen kantitatea eta konposizioa erregulatu.
• Organo endokrinoa da: hormonak sortu, metabolizatu eta kanporatu.
• Eritropoietinaren bidez, globulu gorriak sortzen ditu hezur-muinean, odolean oxigeno falta sumatzen denean.
• D bitamina aktibatu, kaltzioa hezurretan atxikitzen laguntzeko.
• Tentsio arteriala erregulatu.

Giltzurrunen Anatomia eta Funtzio Nagusiak

Peritoneoa eta Giltzurrunen Kokapena

Peritoneoa: Abdomeneko barrunbea estaltzen duen mintza.

Giltzurrunen kokapena: Peritoneoaren atzekaldean eta bizkarrezurraren alde banatara, D12-L3 ornoen artean.

Giltzurrunaren Ezaugarri Makroskopikoak

• Babarrun itxura, 150 g.
• 11 cm luze, 6 cm zabal eta 3 cm lodi; kolore gorri-arrekoa.
• Kapsula

Anatomia eta Aparatu Lokomotorea

Anatomia: Bizidunak osatzen dituzten egiturak aztertzen dituen zientzia da.

Aparatu lokomotorea: Gorputzaren mugimendua ahalbidetzen duten sistemen (hezur eta giltzadura-sistema, eta gihar-sistema) asoziazioa da.

Ardatzak

• Longitudinala: Errotazioak ahalbidetzen ditu.
• Zeharkakoa edo transbertsala: Flexio eta estentsio mugimenduak.
• Sagitala: Abdukzio eta addukzio mugimenduak.

Hezurren Funtzioak eta Homeostasia

Hezurren funtzioak:

• Sostengua eta mugimendua.
• Babesa.
• Mineralen homeostasia (kaltzioa).
• Gantz-erreserben biltegia (hezur-muin horia).
• Odol-zelulen ekoizpena (hezur-muin gorrian).

Homeostasia: Organismoetan, barne-baldintzen egonkortasuna mantetzeaz arduratzen den prozesua da.

Hezurduraren Atal Nagusiak

Eskeleto axiala

Babesteko...

Zelula Prokariota

Kapsula

• Zelula atxikitzea eta finkatzea.
• Sendotasuna ematen dio.
• Lehortzea eragozten du.
• Zelula babesten du.

Pilia

• Bakterioaren kanpoaldearekiko material genetikoa ukitzen eta/edo trukatzen du.
• Zelularen atxikiduran parte hartzen du.

Zitoplasma

• Funtzio nagusia organulu zelularrei eustea eta mugitzen uztea da.
• Erreakzio metabolikoak hor gertatzen dira.

Zelula Pareta

• Substantzien garraioa kontrolatzen du.
• Zelulari forma ematen dio.
• Zelula babesten du.

Nukleoidea

• Zelularen jarduerak kontrolatzen ditu, gene adierazpenaren bidez.
• DNA zirkularra eta biluzia dago.

Mintz Plasmatikoa

• Substantziak sortzen ditu.
• Zelula babesten du.
• Mantenugaiak zelula barruan garraiatzen ditu.

Plasmidoak

• Zitoplasman sakabanatuta daude.
• DNA zirkularreko molekula txikiak.

Mesosoma

• Fotosintesiaren

ATParen sintesia eta fotofosforilazioa

ATParen sintesia fotofosforilazioa deritzon prozesuan gertatzen da. Elektroien katea tilakoidearen mintzean kokatzen da; hori dela eta, elektroien garraioan H+ ioien fluxu bat gertatzen da tilakoide barneko eremura.

Garraio mekanismoak

• Garraio ez-ziklikoan: H+ ioiak Cyt b6f konplexuaren bitartez igarotzen dira. Gainera, uraren fotolisitik datozen protoiak ere pilatzen dira.
• Garraio ziklikoan: H+ ioiak Cyt b6f konplexutik soilik igarotzen dira, ez baita uraren fotolisirik gertatzen.

Tilakoide barneko H+ ioien pilaketak gradiente elektrokimikoa sortzen du. H+ korronte hori estromarantz doa, eta ATP sintetasak korronte horren energia aprobetxatzen du ADPa fosforilatzeko, ATPa sortuz.

Kimiosintesia: Nutrizio autotrofoa

Kimiosintesia...

Alergiak

Alergiak erreakzio bereziak dira. Normalean kalterik sortzen ez duten antigenoek parte hartzen dute. Alergiak sortzen dituzten molekulei alergenoak deritze. Hipersentikortasunezko erreakziorik arruntena alergenoarekin kontaktuan egon eta berehala sortzen da. E inmunoglobulinak eta mastozitoek hartzen dute parte. Mastozitoek hantura sor dezaketen substantziaz osaturiko bikorrak dituzte; garrantzitsuena histamina da.

Alergiaren prozesua

Alergenoaren aurrean, B linfozitoak zelula plasmatiko bihurtzen dira. E inmunoglobulina-molekulak sintetizatu eta mastozitoei batzen zaizkie. Alergenoa E inmunoglobulina-molekulekin konbinatzen da eta histaminaren askatzea aktibatzen da. Histaminak hantura eragin eta neutrofiloak erakartzen ditu. Alergenoarekiko...

Pertsona osantsu bati gaixotasuna transmititzea da. Agente patogenoak ostalariarekin kontaktua ezarri behar du bi fasez:

Agente patogenoaren sarrera

Kutsatze bide zuzena k. Infektatutako baten odolaren edo jariakinen bidezkoa.

Airean dauden tantatxoen inhalazio bidez, doministuko edo eztul bidez: gripea etab.

Sexu-harremanak, harremankidea gaixotasunak sortarazten dituzten mikroorganismoz kutsaturik badago. Hiesa edo gonokozia adib.

Ama-haurra bidea.

• Plazentaren bidez, adib. toxoplasmosia
• Erditzeko unean bagina infektatzen duten mikroorganismoek haurra infektatu
• Amaren esnea edoskitzean

Zeharkako kutsatze bideak. Kutsatzea elementu igorle baten bitartez gertatzen da.

Hautsak

Bakterio eta birusak garraiatzen du. Gripea.

Ur eta elikagai kutsatuak

Heste-infekzioak...

Hipersentsibilitatea eta Alergiak

Inmunopatologiaren barruan, hipersentsibilitatea edo alergian zehazki, gorputzak erantzun okerra edo gehiegizkoa duen antigenoari alergenoa deritzo. Alergenoa organismoan sartzen denean, Th linfozitoak aktibatzen ditu, eta hauek interleukinak askatzen dituzte. Th linfozitoek B linfozitoak aktibatzen dituzte, eta hauek antigorputzak askatzen dituzte. Antigorputz hauek basofilo eta mastozitoen hartzaileetara lotzen dira. Alergenoa berriz detektatzen bada, mastozitoetan itsatsita dagoen inmunoglobulinara lotuko da. Mastozitoa aktibatuko da, eta hantura-erreakzioaren eragileak askatuko ditu. Azken honetan, erreakzioa bortitzagoa izango da; horren ondorioz, arnas bideak itxiko dira eta urtikaria sortu ahal da.

B linfozitoak...

Uraren funtzioak eta propietateak

Garraio-funtzioa

Gatz mineralak, adibidez, landare-atal guztietara heldu behar dira; orduan, urarekin batera igarotzen dira, urak banatzeko eta garraiatzeko funtzioa duelako. Propietatea: Ur-molekulen kohesio- eta atxikidura-propietateei esker, kapilaritatea dago eta ur-molekulak basoetatik gorantz igo daitezke.

Termoerregulazio-funtzioa

Izaki bizidunengan, funtzio horri esker ingurune-tenperaturaren aldaketak jasan ditzakegu eta erreakzio metabolikoak leuntzen ditu. Propietatea: Ur-molekulek bero espezifiko handia dute; hau da, 1 ºC igotzeko edo jaisteko bero asko gehitu edo kendu behar da, atomoak azkarrago mugitu eta hidrogeno-zubiak apurtu behar direlako.

Disolbatzaile-funtzioa

Zitoplasman kanporatutakoak disolbatzea,...

Gernu-Kantitatearen Asaldurak

• Poliuria: Gernu-kantitate handiegia kanporatzea (egunean 3000 mL baino gehiago).
• Oliguria: Gernu-kantitate gutxi kanporatzea (egunean 100-400 mL baino gutxiago).
• Anuria: Gernurik ez kanporatzea (egunean 50-100 mL baino gutxiago).

Gernuaren Konposizioaren Asaldurak

• Hematuria: Gernuan odola (hematiak) agertzea.
• Leukozituria: Leukozito asko agertzea gernuan. Kantitatea minutuko milioi bat baino handiagoa bada, Piuria deritzo.
• Bakteriuria: Bakterioak agertzea gernuan.
• Proteinuria: Proteinak agertzea gernuan.
• Glukosuria: Glukosa agertzea gernuan.
• Koluria: Bilirrubina agertzea gernuan (gernuak koñakaren kolorea hartzen du).

Mikzioaren Asaldurak

• Disuria: Mina izatea txisa egiterakoan.
• Enuresis: Gauean txisa egitea konturatu gabe.

1.1. Definizioak

• Anatomia: Giza gorputzaren eta bere atalen forma eta egitura aztertzen dituen zientzia da.
• Fisiologia: Giza gorputzaren eta bere atalen funtzionamendua aztertzen dituen zientzia da.
• Patologia: Giza gorputzaren eta bere atalen gaixotasunak aztertzen dituen zientzia da.
• Bizitza: Izaki bizidunek ondorengo funtzionamenduak bete behar dituzte:
  • Ugalketa
  • Ingurunearekin harremanak izan
  • Elikatu

1.2. Bizitzaren Antolaketa Mailak

1. 1. maila: Atomoak (C, O, H)
2. 2. maila: Molekulak (H₂O)
3. 3. maila: Makromolekulak
4. 4. maila: Organulu zelularrak
5. 5. maila: Zelula: Izaki bizidunen unitate funtzionala eta egiturazkoa, bizirik dagoena.
   • Prokariotak: Primitiboak dira, gutxi eboluzionatuak, oso sinpleak eta ez dute nukleorik.
   • Eukariotak: Bi mota daude (animali eta