Lanbide heziketa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Birusen ugalketa

Ziklo litikoa. Ziklo honetan ostalariaren zelularen apurketa edo lisia ematen da

1)FINKAPENA- Birus ostalariari lotuko zaio

2)Sartzea Edo infekzioa—Birusk material genetikoa stalarian sortzen

3)Ugalketa—Birusak Kapsidearen eta material genetikoren kopiak sortu

4)Mihiztapena Edo muntaia--- material genetik kapside batu

5)Lisia ¡- ostalariaren zelula apurtu eta virus berriak askatu

Ziklo lisi Genikoa—Birusak bere material genetikoa ostalariaren material genetikoan Txertatzen edo integratzen du

1)FINKAPENA- Birus ostalariari lotuko zaio

2)Sartzea Edo infekzioa—Birusk material genetikoa stalarian sortzen

3)Txertatzea Edo integrazioa- Birusak bere material genetikoa ostalariaren dnan txertatu

4)Ugalketa. Ondorioen zelulan birusara...

Hortzeria motak eta haien ezaugarriak

Pertsona batek hiru hortzeria mota garatzen ditu bizitzan zehar:

• Aldi baterako hortzeria (esne-hortzak ere deitua): 20 hortz-piezaz osatua.
• Hortzeria iraunkorra: 32 hortz-piezaz osatua.
• Hortzeria mistoa: Haurren ahoan behin betiko hortzak eta esne-hortzak batera agertzen diren aldia.

Aldi baterako hortzeria (esne-hortzak)

Ahoan agertzen den lehen hortz-jokoa da. Enbrioi-aldian garatzen dira eta ahoan agerian geratzen dira haurtzaroan. Normalean, erori ondoren, hortz iraunkorrek ordezkatzen dituzte.

Aldi baterako hortzeriak 20 hortz-pieza ditu, goiko masailezurraren eta barailezurraren artean banatuta. Zehazki, honako hauek osatzen dute:

• 8 ebakortz
• 4 letagin
• 8 molar

Hortzeria iraunkorra

Aldi baterako hortzeriaren ondoren...

Bizidunen funtzioetako bat.

ELIKADURA:

Bizirik mantentzeko kanpotik elikagaiak hartu. Hauetatik materia eta energia hartu. Energia lortzeko zelulek arnasketa zelularra bakoitzak lortu behar du bizitzeko behar duen materia eta energia.

DIGESTIOA:

Ahotik hartutakoa digestiora sistemara. Tutu bat da. Eginkizuna elikagaiak digeritzea: soiltzea, xinplifikatzea, xurgatuak izatea odolera pasatzeko. Xurgatzen ez den guztia uzkitik.

ARNASKETA:

Kanpotik airea hartzea Ezinbestekoa bizirauteko. Zelulek arnasketa zelularra. Helburua airea eta odolaren arteko gasen trukea, aireko oxigenoa odolera pasatzeko. Zelulek arnasketa egiteko oxigenoa odoletik hartu hondakin moduan dagoen karbono dioxidoa odolera pasa.

ZIRKULAZIOA:

Odola zelulez eta plasmez osatutako likido...

Espezien suntsipena: Eboluzioa etengabeko prozesua da. Ingurunea oso bizkor aldatzen denean, ongi egokituta ez dauden eta, beraz, eskura dituzten baliabideak ustiatzen trebeak ez direnez, organismoak galdu egiten dira.

Biodibertsitatearen garrantzia: Izaki bizidunei dagokienez, espezie bakoitzak bere eginkizuna du biosferan. Biodibertsitateak harremanak ugaritzen laguntzen du; ez soilik espezieen artean, baita horien eta beren ingurune abiotikoaren artean ere. Egonkortasuna handitzen du horrek, eta, horregatik, espezie guztiak behar dira biosferaren orekari eusteko.

Biodibertsitatea: Izaki bizidunen artean espezieen dibertsitateari, espezie baten barruko dibertsitateari (dibertsitate genetikoa) eta, orobat, ekosistemen dibertsitateari deritzo....

Pazientearen Posizioak

Ez-kirurgikoak

• Zutik
• Eserita
• Dortsal / Bizkarrezurra
• Prono (ahuspez)
• Eskuineko etzandako posizioa
• Ezkerreko etzandako posizioa
• Ingelesa
• Fowler (30, 45, 90 gradu)

Kirurgikoak

Roser posizioa

Burua zintzilik, lepoaren hiperextentsioa faringearen esplorazioa eta intubazioa errazteko.

Trendelenburg posizioa

45º-tan inklinatua, oinak burua baino gorago. Bertigoa, shocka edo desmaioa aztertzeko.

Morestin / Anti-Trendelenburg posizioa

Alderantziz, 45º-tan, burua oinak baino gorago. Buruko eta lepoko ebakuntzetarako.

Litotomia ginekologikoa

Azterketa urologikoetan, haurdunaldian eta erditzean.

Genupektoral posizioa

Kolon eta pelbiseko esplorazioetan.

Fetuaren posizioa

Epidural administrazioan, eserita, likido zerebroespinal laginen bilketan edo ohean....

Iraitz Aparatuaren Anatomia

• Giltzurrunak
• Ureterrak
• Maskuria
• Uretra

Giltzurruna: Egitura eta Funtzioak

• Zuntz kapsula
• Giltzurrun-arteria
• Giltzurrun-zaina
• Ureterra
• Giltzurrun-kalizak
• Malpighiren piramidea
• Giltzurrun-muina
• Giltzurrun-azala
• Nefrona

Mantenugaien Funtzio Nagusiak

• Karbohidratoak eta Lipidoak: Funtzio energetikoa
• Proteinak: Egitura, babes eta garraio funtzioak
• Bitaminak eta Mineralak: Funtzio erregulatzailea

Eguneroko Mantenugai Gomendioak

• Karbohidratoak: %50-55
• Lipidoak: %20-35
• Proteinak: %12-15

Dieta Osasuntsuaren Oinarriak

• Fruta eta barazkiak: %50
• Proteinak: %25
• Karbohidratoak: %25
• Lipidoak
• Ura
• Jarduera fisikoa

Asteko Elikagai Gomendioak

• Barazkiak: 2 ano
• Fruta: 3 ano
• Oliba-olioa
• Fruitu lehorrak: 1 ano
• Esnea/Esnekiak: 0-2 ano
• Proteinak: %50
• Lekaleak: 2 ano
• Arrautzak:

Kutsadura Biologikoa: Kontzeptua eta Jatorria

Arrisku biologikoa: Agente biologikoekin lan egitearen ondorioz sortutako arriskua.

Kutsatzaile biologikoa: Giza gorputzean sartu eta gaixotasun infekzioso edo parasitarioak sortzen dituzten bizi-ziklo zehatza duten bizidunak.

Eragile Biologikoen Ezaugarri Orokorrak

• Jaio eta hil.
• Antzeko konposizio kimikoa.
• Funtzio-unitatea: zelula.
• Nutrizio, harreman eta ugalketa funtzioak.

Nutrizio Motak: Autotrofoa eta Heterotrofoa

Autotrofoa: Zelulek karbono dioxidoa eta gatz mineralak kanpotik hartzen dituzte, materia organikoa sortuz argi-energia erabiliz.

Heterotrofoa: Beste organismo batzuek egindako materia organikoa hartzen dute kanpotik, bere kabuz mantenugai organikorik sortu ezin dutelako.

Biomolekula Konplexuak

In Vitro Ernalketa (IVF)

Bikote antzuek ume biologikoak izateko gehien erabiltzen den metodoetako bat da. In Vitro Ernalketa (IVF) bide naturaletik ernaldu ezin diren kasu askoren konponbidea izan daiteke, bai gizonaren bai emakumearen ugalkortasun-arazoen ondorioz.

Prozesua

• Obulazioaren prestaketa: Obulutegiaren estimulazio kontrolatua hormonen bidez egiten da, aldi berean hainbat obulu heldu lortzeko helburuarekin.
• Obuluen erauzketa (folikulu-puntzioa): Estimulazioaren ondoren sortutako obulu helduak obulutegietatik erauzten dira. Prozedura hau ekografia bidez gidatutako orratz fin batekin egiten da, baginatik zehar. Normalean, sedazio arinpean egiten da.
• Ernalketa laborategian: Erauzitako obuluak laborategian ernaltzen dira. Bi teknika nagusi