Beste ikastaroak mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

IRUZKINA 6: 1876ko uztailak 21eko legea

KOKAPENA / KLASIFIKAZIOA

«1876ko uztailak 21eko legea» izenburuarekin, lau artikuluren bidez Gorteek hartutako eta Alfonso XII.a erregeak eta Antonio Canovas del Castillo Ministroen Kontseiluko presidenteak izenpetutako erabakiak azaltzen dituen testu bat dugu. Lege hau hirugarren karlistaldia (bigarrena Euskal Herrian) amaitu eta gutxira onartu zen, eta bertan behin betirako deusezten da euskal lurraldeetako foru-erregimena.

ANALISIA

Foruen behin betiko indargabetzearen aurrean gaude. Lege labur bezain argia den honek oraindik ere indarrean zeuden foru-erregimenaren azken apurrak ezabatu zituen.

1. artikuluan, legearen helburu nagusiak adierazten dira: salbuespen militarra eta fiskalaren bukaera. Alegia...

Puntu Hila: Definizioa eta Kalkulua

Puntu Hila enpresen diru-sarrerak kostu totalekin berdintzeko ekoitzi eta saldu behar diren unitate kopurua da, hau da, etekinak lortzen hasteko saldu beharreko gutxieneko kopurua.

Puntu Hila kalkulatzeko formula nagusia:

Q* = KF / (P - KAu)

Mozkina (M) kalkulatzeko formulak:

M = SG - KG

M = (p · q) - (KF + KA)

Puntu Hileko diru-sarrerak:

P · q* = KF + (KAu · q*)

X mozkin bat lortzeko saldu beharreko produktu kopurua:

Q = (KF + M) / (P - KAu)

Terminoen definizioak:

• SG: Salmenta Gordina (Q · P)
• KG: Kostu Gordina (KF + KA)
• KA: Kostu Aldakorra (KAu · Q)
• KF: Kostu Finkoa (Kostu Totala - Kostu Aldakorra)
• P: Prezioa (Urteko Salmenta (SG) / Saldutako Unitatea (QS))
• KAu: Kostu Aldakor Unitarioa (KA / Saldutako Unitatea (QS))

gaia: Berrezarkuntzako sistema politikoa (1874-1923)

Alfontso XII.aren erregealdia (1874-1885):

1874ko abenduan hasi zen Berrezarkuntza, Seiurteko Demokratikoaren porrotaren ondoren. Borboikoen dinastia tronura itzuli zen, eta liberalismo kontserbadorea nagusitu zen (gobernu oligarkikoak). Antonio Cánovas del Castillo izan zen sistema berriaren antolatzailea. Saguntoko pronuntziamendutik Primo de Riveraren estatu-kolpera arteko sistema politikoak hiru oinarri zituen:

1. 1876ko Konstituzioa: 1845ekoaren bertsio modernoagoa, tradizio liberal moderatuan oinarritua. Erregearentzako botere zabalak, herritarren eskubideak agintarien kontrolpean, eta sufragio zentsitarioa zituen ezaugarri.
2. Bi alderdiko sistema (Txandakatzea): Bi alderdi ofizial txandakatu

1. Ezaugarri Fonetiko-Fonetologikoak

Batez ere fonologiak egiten du Zuberoako euskara berezi. Hona hemen azterketa zehatz bat:

1. Bokalak

1. Euskara zuberotarrak bost fonema bokalikoaz gain (/a, e, i, o, u/), seigarren soinu bat ere badu: /ü/. Testuinguru foniko jakinetan gertatzen da eta ez du fonema baliorik, hau da, ez du hitzaren esanahia aldatzen: Bürü, Mündüan...
2. Bokal alternantziak.

• o > ü bilakaera da zuberotarraren berrikuntzen artean nabarmenena, gaskoiak eragindakoa. /ü/ ahoskerak Zuberoan eta Amiküze eskualdean du indarrik eta maiztasunik handiena: entzün (16), gaztetarzün (3), Mündüan (13)...
• Aurrekoarekin batera o > u gauzatu da. Ipar Euskal Herri osoan eta Nafarroako ipar-mendebalean zabaldu da, baina indarrik eta maiztasunik

Energia Iturri Tradizionalak Espainian

Harrikatza

Erregai solidoa da, XIX. mendean oso garrantzitsua izan zena industriarako. Azken urteetako esplotazio handiaren ondorioz, agortzen hasi da, ez da errentagarria eta beste energia-iturri batzuek abantaila gehiago eskaintzen dituztelako.

Gaur egun, meategi nagusiak Asturiasen, Leonen eta Katalunian daude. Hegoaldean, berriz, Sierra Morenan aurkitzen dira.

Ezaugarriak:

• Kalitate txarra.
• Ez da garbia.
• Errentagarritasun txikia.
• Esplotazio zaila.

Erreketak kutsadura handia sortzen du eta CO2 isurketa oso handia da, negutegi-efektua areagotuz.

Petrolioa

Ia guztia kanpotik ekartzen da. Tarragona inguruan esplotazio txiki bat badago ere, eta badirudi Leongo golkoan petrolio-putzu bat dagoela (arazoa da jakitea zein...

Galdera irekia

Adimen-desgaitasuna duten pertsonekin komunikatzeko, hurrengo jarraibideak gomendatzen dira:

1. Ingurune ezagunak erabiltzea arreta dispertsoa saihesteko.

2. Hizkuntza sinplea eta esaldi laburrak erabiltzea, pertsonaren ulermenari egokituak.

3. Mezu argiak eta lagungarriak ematea, hala nola material grafikoak edo erakustaldiak.

4. Denbora ematea eta pertsona ez presionatzea, haien erritmoa errespetatuz.

5. Hitzik gabeko hizkuntza eta ahots-tonua egoki erabiltzea, nahasmena saihesteko.

6. Mezua ulertu dela egiaztatzea eta interpretazioa zuzen dela bermatzea.

7. Komunikazio-lorpenak indartzea pertsonaren estutasuna murrizteko eta motibatzeko.

Eskumen judizialak: motak eta ezaugarriak

Epaitegiek eskumen hirukoitza dute:

1. Eskumen objektiboa

   Orokorrean, lehen instantzian jarduten da, baina aztergaiaren edo muntaren arabera salbuespenak daude:

   • Munta: 90€ baino gutxiagoko auzietan, Bake Epaitegia da eskudun.
   • Gaia: Aztergaia kontuan hartuta, kasu oso berezi batzuetan jurisdikzio zibilak erreserba du.

2. Eskumen funtzionala

   Epaile bakarrak jarduten duenez, jakin beharko dugu prozesuak lehen instantzian, bigarren instantzian edo kasazio errekurtsoan jarraitzen duen. Ez dago beste bereizketarik.

   Jurisdikzio-mailen hierarkia:

   1. Bake Epaitegia
   2. Lehen Instantziako Epaitegia
   3. Probintzia Entzutegiak
   4. Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusia
   5. Auzitegi Gorenaren Lehenengo Sala (Sala Zibila)

3. Eskumen lurraldetarra

   Forua

1. TESTUAREN KOKAPENA

• Testua: Euskal nazionalisten aisialdirako elkartearen estatutu zati bat.
• Egilea: Sabino Arana Goiri, euskal abertzaletasunaren sortzailea.
• Urtea: 1894.
• Egoitza: Bilbon kokatua.
• Testu mota: Politiko, Publiko eta Historikoa.
• Hartzaileak: Euskal nazionalistak eta EAJren kideak.

2. TESTUAREN ANALISIA

a) Antolaketa

• Nazionalisten elkartea: Bizkaian "Buru Batzarra" sortuko da, Bilboko Batzokia haren menpe egongo delarik.
• Helburua: Bizkaia babestu, Espainiaren kontrolpean dagoela iritzita.

b) Ideologia

• Nazionalismoa: Estatutuak nazionalismoaren oinarriak azaltzen ditu (3., 4., 5. artikuluak).
• Bizkaia katolikoa: Jainkoa eta Eliza botere politikoaren gainetik.
• Lege Zaharra: Independentziaren eta jatorrizko askatasunaren berreskuratzea.
• Euzkadi:

Literatura, historia eta zientzia: laburpen orokorra

1. Literatura aroak eta egileak

Honako aroak eta haien obra eta egile nagusiak:

• V-XV. mendeak: Erdi Aroa
• XVI. mendea: Errenazimendua
• XVII. mendea: Barrokoa
• XVIII. mendea: Ilustrazioa
• XIX. mendearen lehen erdia: Erromantizismoa
• XIX. mendearen bigarren erdia: Errealismoa
• XX. mendea: Errealismo magikoa

Obrak eta egileak

• Fabulas en verso: Félix María de Samaniego
• Cantar de Mío Cid: Anonimoa
• Teatro crítico universal: Benito Jerónimo Feijoo
• Rimas y Leyendas: Gustavo Adolfo Bécquer
• Ilíada eta Odisea: Homero
• Cien años de soledad: Gabriel García Márquez
• La Celestina: Fernando de Rojas
• Frankenstein: Mary Shelley
• El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha: Miguel de Cervantes
• El sí de las niñas: Leandro