Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

 narratiba: denbora-tarte zehatz batean gertatzen diren ekintzen kontaketa egiten duen generoa da. pertsonaien sailkapena:    lauak:norttasun sinplidunak dira. biribilak: obran zehar garatuz eta aldatuz doazenak dira. nagusiak: kontakisunaren sama jasaten dute. sekundarioak: garrantzi gutxiagokoak dira, baina korapiloan laguntzen dute. narratzailearen ikupuntua: 1 pertsonan edo 2 pertsonan. narratzaile motak: orojakilea: gertakisun xehetasun guztiak jakin ditzake. lekukoa: epaitu gabe, objetiboki kontatzera mugatzen da. (protagonista): istorioaren protagonista da. denboraren tratamendua: kontaketa lineala: gertakarien ordena kronologiko estuari jarraitzen dio. in media res: kontakisuna istoriaren erdigunean hasten da. in extrema res:...

Betiko ipuinak: mendez mende eta ahoz aho transmititu Joan dira. Mota askokoak daude luzeak, laburrak, umoretsuak,fantasiazkoak … ahozko kulturatik izateak forma espeziala ematen diote. Ezaugarriak: 1-Ekintza izaten da nagusi, eta xehetasun gutxi ematen da pertsonaiez 2-Protagonistak  digu kontatzen istorioa, hirugarren pertsonan 3-Deskripzio oso basikoak dira 4-Pertsonaiak bi multzotan banatuta ikusten ditugu: onak eta txarrak; ez dago bitartekori 5Gertaera eta izaki miresgarriak agertzen dira askotan Ipuin harrigarriek egitura: protagonista nagusi bat arrisku edo proba batzuk gainditu behar izaten ditu etsaia (antagonista) menderatzeko. Bukaeran, garaile  ateratzen da, sarritan aberastuta gainera. Ez da zehazten denbora eta espazioa

...

ONDORIO PERPAUSAK:
"Hain da ederra, non edozer egin behar baitut ezagutzeko"
perpaus nagusia mendeko ondorio-perpausa
(HAIN...NON, EZEN....BAIT/-(e)N, HALAKO....NON/EZEN...BAIT-/-(e)N......)

KAUZASKO PERPAUSAK:
"Sasoian egon nahi dudalako" (-LAKO, -DELAKO,-ETA, BAIT-, -(e)NEZ, -(e)NEZ GERO........)

KONTSESIO PERPAUSAK:
"Sinestesina iruditu arren,    ohar hau irakurri dut liburutegian"
mendeko kontsesio-perpausa perpaus nagusia
(-(e)N ARREN, NAHIS¡Z ETA..., BA-...ERE, ...)

BALDINTZA PERPAUSAK:
"Norbaitek halakorik galdu badu, luburutegiko harreran itzuliko zaio"
mendeko baldintza-perpausa perpaus nagusia (ondorioa)
(BA-, (ez)GERO, EZIK/EZEAN, -T(z)EKOTAN....)

KONPARAZIO PERPAUSAK:
"Kultura batzuetan uste...

Harri motak:
Harri sedimentarioak:Sedimentoak metatu eta trinkotez eratutakoak dira.Harri sedimentarioak geruzatan egoten dira, eta zenbait lodiera, kolore eta trinkotasunekoak izaten dira geruza horiek.
Harri magmatikoak:Magma hoztearen ondorioz sortuak dira.Harri urtuaren eta gasen nahasteari magma deritzo.
Magma solidotutakoan sortzen diren harriak harri magmatikoak dira.
Harri metamorfikoak:Lurrazalearen barnean eratutakoak dira,presio eta tenperatuara altuen eraginpean egoteagatik izandako aldaketa multzoari.Aldaketa horien ondorioz sortutako harriak harri metamorfikoak dira.

DIGESTIO APARATUA
Digestio aparatuak elikagaiak eraldatu eta substantzia soilagoak sortzen ditu, zelulek
Xurga eta erabili ditzaten. Halaber dijeritu gabeko hondakinak kamporatu egiten ditu digestio aparatutik.
Digestio-aparatuak bi elementu mota ditu:
Digestio-hodia: hamar heste meharra eta heste lodia
Digestio-guruinak: guruin erantsi batzuk dira eta zembait substantziak : listu guruina, gibela eta pankrea
Ahoa: elikagaiak digestio odiar sartzeko barrumbea da , bertan murtxikatu eta listuarekin nahasten da.
Giblea: behazuna sorteen duen guruina da, behazun xixkuak pilatu eta duodenota bidaltzen ditu.
Pankreas: pankrea-urina sortzen duen guruina sa. Eta haren bidez , elikagaiak erabat digeritzen dira
Heste meharra:sei metro inguruko hodia da. Sabelaldeko...

Tema 4:
Abentura eleberria: -Arlo klasikoko epopeiak: herri 1entzako egitaldi gogoangarriak azaldu, heroi baten ibilerak eta abenturak kontatu, errealitatea eta mitologia nastu. -bizantziar eleberria: abenturak maitasun kontuekin nastu, abiapuntua bi maitaleen banaketa da, azkenean maitaleak elkartu ezkondu. -Zalduntza eleberria: zaldun ibiltarien balentrien eta abenturen kontakiznak. -Eleberri pikareskoa: bizitza aurrera atera pertsonaia burutzu bezain pikaroen ibileren berri eman. - Erdi aroko bidaia liburuak: bidaian ikusitakoaren azalpen ojetiboa.
SORRERA: 18 mendean britaina handian daniel defoe. robinson crusoe. 19 mendean ugaritzen asi, alexandre dumas hiru mosquetariak herman melville moby dik.
EZAUGARRIAK: ekintza ugari arriskuak gertakari...

Adierazpen perpaus osagarria: -(e)la, -(e)nik, -tzea, -tzerik. Aginte perpaus osagarria: -(e)la, -tzeko. Galde-perpaus osagarria edo zehar galdera: -(e)n. Perpaus erlatiboa: -(e)n, -tako/ -dako/ -(r)iko Denborazko perpausak: baino lehen, aurretik, -t(z)erakoan, -t(e)az batera, -t(z)ean, -(e)neko, -bezain laster, berehala, (e)noan, -(e)la, (e)larik, (e)n bitartean... Moduzko perpausak: -(e)n, -t(z)eta, -t(z)eko, -t(z)eko asmotan, -t(z)ekotan, -t(z)eagatik, -t(z)earren. Ondorio perpausak: Hain....non../ ezen....bait.../ -(e)n, Honako " ", hainbeste " ". Kausazko perpausak: -(e)lako, -eta, bait-, -(e)nez, -(e)nez gero, -(e)la bide/ kausa/ madio. -(e)la eta, -t(z)eagatik, -t(z)earren.

IZEN SINTAGMA IZENA: ESANAHIA--berezia,arrunta(zenbakarria,zanbakaitza) --biziduna,bizigabea OSAERA --bakuna--eratorria--elkartua IZENORDAINA --pertsonaizenordaina--bihurkariak--elkarkariak--zehaztugabeak(galdetzaileak,galdetzaileetatik eratorritakoak) DETERMINATZAILEAK MUGATZAILEAK --artikuluak--erakusleak MUGATZAILEAK --artikuluak--erakusleak ZENBATZAILEAK--zehaztugabeak--orokorrak--zehaztuak(kardinalak, ordinalak, zatikiak, ehunekoak, banatzaileak) ADJETIBOA IZENONDOA --osaera (bakuna elkartua eratorria) --Izanlaguna ADITZ SINTAGMA ADBERBIOA ADIZLAGUNA --deklinabide bidez --posposizio askeen bidez ADITZONDOA ---esanahia (modua,lekua,denbora,maila,iritzia) --osaera(bakuna, elkartua, eratorria)

Emendiozkoak eta, ere bai, ere ez, baita ere, ezta ere, ere ... Aurkariak  baina, ordea, baizik, hala ere, aitzitik, izan ezik ... Hautakariak  edo, ala, zein, nahiz ...  Alborakuntzazkoak Koma (,) Bai ... bai ... , dela ... dela, ez ... ez ... ez ... Konpletiboak/  La, na, nik, lako/-n, tzeko, tzea Zehar galderak/-n, ea...-n, -n ala ez/netz. Erlatiboak/ -tako, riko, -n, -non...-n/bait...Moduzkoak/-n bezala/legez /moduan/eran/gisan/antzera, -ez, ba-...bezala, ela/elarik Kontsekutiboak/ Hain.../non,ezen/.../-n,-baitz/ Denborazkoak/-erako, eta behingoan, eta gero, orduko Baldintza/Ba, baldin ba-, -ez gero, behin ezkeitino, -tzekotan, ezik/ezean Helburuzkoak/ -t(z)era, -t(z)eko, tzekotan, tzeagatik, tzearren, subjuntiboa(diezadazun) Kausazkoak/...