DBH mailako Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

NARRATZAILEA?egilearen eta narrazioaren arteko zubia da.

lehen pertsonako narratzailea: kontalaria kontakizuneko pertsonai bat da normalena protagonista.

bigarren pertsonako narratzailea: narratzailea zukan kontatzen du historioa pertsonai bati edo bere buruari.

hirugarren pertsonako narratzailea: kontalaria istoriotik kanpo dago ez du ekintzarik egiten.

narratzaile orojakilea: pertsonaiek egiten dutena ez ezik, pentstzen eta zentitzen dutena ere kontatzen du.

narratzaile objetiboa: pertsonen ekintzak erakusten dizkigu baina kanpotik pertsonaietan sartu gabe.

Aditz sintagmaren egitura: Aditz sintagmaren gunea edo ardatza aditza da. Hortaz, aditz-sintagmaosatzeko, nahitaezko elementua da aditza. Aditz-sintagma osatzen duten gainerako osagaiei inguratzaileak deritze. Aditzerena inguratzaileak: ·Objektu zuzena edo ISnor: Subjetuak zer egin duen adierazten du. ·Zehar objektua edo ISnori: subjektuak ekintza nori egin dion edo ekintza nori gertatu zaion adierazten du. ·Adberbioa: ekintza noiz, non, nola, zergatik... gertatu den adierazten du 2 mota: -Aditzondoa: ez dute deklinabide-markarik, ez postposiziorik(hurbil,ondo,saltoka) -Adizlaguna: izen-sintagma bati deklinabide-marka edo postposizioa erantsiz sortzen da(leku batean,zugatik,datorren astean,filmari buruz)

ahalera

oraina           iragana          alegiazkoa
naiteke        ninteke           nintekeen
daiteke        zitekeen          liteke
ginteke         gintezkeen     gintezke
zinteke         zintekeen       zintezke
zaitezkete    zintezkete      zintezkete
daiteke        zintezken       litezke

Baldintza nor-nori: banitzaio, balitzaio, bagintzaizkio, bazintzaizkio, bazintzaizkiote, balitzaizkio. Nitzaioke, litzaioke, gintzaizkioke, zintzaizkioke, zintzaizkiokete,litzaizkiokete. Baldintza nor-nori-nork singularra: banio, balio, bagenio, bazenio, bazeniote, baliote. Nioke, lioke, genioke, zenioke, zeniokete, liokete.Baldintza nor-nori-nork plurala: banizkio, balizkio, bagenizkio, bazenizkio, bazenizkiote, balizkiote. Nizkioke, lizkioke, genizkioke, zenizkioke, zenizkiokete, lizkiokete.Baldintza nor-nork:Banindu, balu, bagintu, bazintu, bazintuzte, balitu. Ninduke, luke, gintuzke, zintuzke, zintuzkete, lituzke.Ahalera nor-nori:Nakioke, dakioke, gakizkioke, zakizkioke, zakizkiokete, dakizkioke. Nenkiokeen, zekiokeen, genkizkiokeen, zenkizkiokeen,...

Eleberri:Prosan idatzitako fikziozko narrazio lan luzea.Pertsonaiazko eleberria:pertsonaien aldarte, grina eta gatazka psikologikoen deskripzioek hartzen dute narrazioan garrantzi handiena.Eleberri historikoa:eleberri historikoan, iraganeko garai bateko pertsonaia eta gertaera historikoak agertzen zaizkigu fikziozkoekin nahasirik.Polizia eleberria edo nobela beltza:gehienetan hilketa bat izaten du abiapuntu; eta argudioa intriga baten inguruan harilkatzen da.Irakurleak istorikoak zer irteera izango duen igarri behar du.Eleberri motak:ohitura eleberria,nobela beltza, arrosa,psikologikoa eta soziala.Euskal eleberri modernoaren ezaugarriak:-Pertsonaia gatazkatsuak agertzen dira, lehenengoz,euskarazko narrazioetan.-Europar literaturatik etorritako...

 narratiba: denbora-tarte zehatz batean gertatzen diren ekintzen kontaketa egiten duen generoa da. pertsonaien sailkapena:    lauak:norttasun sinplidunak dira. biribilak: obran zehar garatuz eta aldatuz doazenak dira. nagusiak: kontakisunaren sama jasaten dute. sekundarioak: garrantzi gutxiagokoak dira, baina korapiloan laguntzen dute. narratzailearen ikupuntua: 1 pertsonan edo 2 pertsonan. narratzaile motak: orojakilea: gertakisun xehetasun guztiak jakin ditzake. lekukoa: epaitu gabe, objetiboki kontatzera mugatzen da. (protagonista): istorioaren protagonista da. denboraren tratamendua: kontaketa lineala: gertakarien ordena kronologiko estuari jarraitzen dio. in media res: kontakisuna istoriaren erdigunean hasten da. in extrema res:...

Betiko ipuinak: mendez mende eta ahoz aho transmititu Joan dira. Mota askokoak daude luzeak, laburrak, umoretsuak,fantasiazkoak … ahozko kulturatik izateak forma espeziala ematen diote. Ezaugarriak: 1-Ekintza izaten da nagusi, eta xehetasun gutxi ematen da pertsonaiez 2-Protagonistak  digu kontatzen istorioa, hirugarren pertsonan 3-Deskripzio oso basikoak dira 4-Pertsonaiak bi multzotan banatuta ikusten ditugu: onak eta txarrak; ez dago bitartekori 5Gertaera eta izaki miresgarriak agertzen dira askotan Ipuin harrigarriek egitura: protagonista nagusi bat arrisku edo proba batzuk gainditu behar izaten ditu etsaia (antagonista) menderatzeko. Bukaeran, garaile  ateratzen da, sarritan aberastuta gainera. Ez da zehazten denbora eta espazioa

...

ONDORIO PERPAUSAK:
"Hain da ederra, non edozer egin behar baitut ezagutzeko"
perpaus nagusia mendeko ondorio-perpausa
(HAIN...NON, EZEN....BAIT/-(e)N, HALAKO....NON/EZEN...BAIT-/-(e)N......)

KAUZASKO PERPAUSAK:
"Sasoian egon nahi dudalako" (-LAKO, -DELAKO,-ETA, BAIT-, -(e)NEZ, -(e)NEZ GERO........)

KONTSESIO PERPAUSAK:
"Sinestesina iruditu arren,    ohar hau irakurri dut liburutegian"
mendeko kontsesio-perpausa perpaus nagusia
(-(e)N ARREN, NAHIS¡Z ETA..., BA-...ERE, ...)

BALDINTZA PERPAUSAK:
"Norbaitek halakorik galdu badu, luburutegiko harreran itzuliko zaio"
mendeko baldintza-perpausa perpaus nagusia (ondorioa)
(BA-, (ez)GERO, EZIK/EZEAN, -T(z)EKOTAN....)

KONPARAZIO PERPAUSAK:
"Kultura batzuetan uste...

Harri motak:
Harri sedimentarioak:Sedimentoak metatu eta trinkotez eratutakoak dira.Harri sedimentarioak geruzatan egoten dira, eta zenbait lodiera, kolore eta trinkotasunekoak izaten dira geruza horiek.
Harri magmatikoak:Magma hoztearen ondorioz sortuak dira.Harri urtuaren eta gasen nahasteari magma deritzo.
Magma solidotutakoan sortzen diren harriak harri magmatikoak dira.
Harri metamorfikoak:Lurrazalearen barnean eratutakoak dira,presio eta tenperatuara altuen eraginpean egoteagatik izandako aldaketa multzoari.Aldaketa horien ondorioz sortutako harriak harri metamorfikoak dira.

DIGESTIO APARATUA
Digestio aparatuak elikagaiak eraldatu eta substantzia soilagoak sortzen ditu, zelulek
Xurga eta erabili ditzaten. Halaber dijeritu gabeko hondakinak kamporatu egiten ditu digestio aparatutik.
Digestio-aparatuak bi elementu mota ditu:
Digestio-hodia: hamar heste meharra eta heste lodia
Digestio-guruinak: guruin erantsi batzuk dira eta zembait substantziak : listu guruina, gibela eta pankrea
Ahoa: elikagaiak digestio odiar sartzeko barrumbea da , bertan murtxikatu eta listuarekin nahasten da.
Giblea: behazuna sorteen duen guruina da, behazun xixkuak pilatu eta duodenota bidaltzen ditu.
Pankreas: pankrea-urina sortzen duen guruina sa. Eta haren bidez , elikagaiak erabat digeritzen dira
Heste meharra:sei metro inguruko hodia da. Sabelaldeko...