DBH mailako Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

NOR
 

ni	hi	hura	gu	zu	zuek	haiek
banintz	bahintz	balitz	bagina	bazina	bazinete	balira

NOR-NORI
 

	ni	hi	hura	gu	zu	zuek	haiek
niri		bahintzait	balitzait		bazintzaizkit	bazintzaizkidate	balitzaizkit
hiri	banintzaik banintzain	balitzaik balitzain	bagintzaizkik bagintzaizkin			balitzaizkik balitzaizkin
hari	banintzaio	bahintzaio	balitzaio	bagintzaizkio	bazintzaizkio	bazintzaizkiote	balitzaizkio
guri		bahintzaigu	balitzaigu		bazintzaizkigu	bazintzaizkigute	balitzaizkigu
zuri	banintzaizu	balitzaizu	bagintzaizkizu			balitzaizkizu
zuei	banintzaizue	balitzaizue	bagintzaizkizue			balitzaizkizue
haiei	banintzaie	bahintzaie	balitzaie	bagintzaizkie	bazintzaizkie	bazintzaizkiete	balitzaizkie

NOR-NORK
 

	ni	hi	hura	gu	zu	zuek	haiek
nik		bahindut	banu		bazintut	bazintuztet	banitu
hik	baninduk banindun	bahu	bagintuk bagintun			bahitu
hark	banindu	bahindu	balu	bagintu	bazintu	bazintuzte	balitu
guk		bahindugu	bagenu		bazintugu	bazintuztegu	bagenitu
zuk	baninduzu	bazenu	bagintuzu			bazenitu
zuek	baninduzue	bazenute	bagintuzue			bazenituzte
haiek	banindute	bahindute	balute	bagintuzte	bazintuzte	bazintuztete	balituzte

NOR(

...

Adverbios=Aditzondoa,Aditzlaguna=Izen sintagma+erlatiboa.
Perpausa:perpausaren barruan,IS subjetua eta AS predikatua.IS subjetuaren funtzioa bete dezaketen deklinabide kasuak IS nor/IS nork.AS ren osagai nagusiak:Adberbioak(aditzondoak eta aditzondoak)+IS nori(zeh. obj)+ IS nor(objetu zuzena edo predikatu osagarria)+aditza.Atributua:Aditzak berak baino informazio garrantsitsuagoa ematen du.neska hori bizakorra da.Aditza:Ekintza,egoera edo gertaera adierazten duen hitza da.Aditz iragankorrak:amak sagar bat jan du,amak niri musu eman dit.Iragangaitzak:ama gaztea da

jokatugabeak: ez digutenak informaziorik ematen. ez pertsona ez modua (partzizipioa, infinitiboa, gerundioa)
jokatuakinformazioa ematen dutenak bai modua, denbora...
trinkoak: forma bakarra duten aditak laguntzailerik behar ez dutenak
perifrastikoak:komposatuak direnak aditz nagusia+laguntzailea
Aditzaren Atalak
  
Partizipioa:(egon, zabaldu..

Aditzoina: adaitz nagusiari bukaera kentzen diogunean geratzen den zatiari.
Aditz izena: -tzea eta -tea erabiltzen dugunean nominalizatzeko.
Aditz erroakEdozein hitzen adierazlean ageri den oinarrizko segmentua, beti ageri dena, flexio eta erator hizki guztiak kendu ondoren geratzen dena ,

Emendiozko lokailauk: -ere; -ere bai/ere ez; baita....ere/ezta.....ere;-gainera;-halaber;-behintzat.

Lokailu hautakariak: -bestela;- osterantzean.

Aurkaritzako lokailuak: -ordea, ostera, aldiz, berriz;- hala ere, hala eta guztiz ere;- dena dela, dena den.

Ondoriozko lokailuak: -beraz ;- bada ;- hortaz ;- orduan.

Kausazko lokailuak: - izan ere:- zeren ;- bada.

Galdegaia aditzaren aurretik. *Izena gald. Zer? *Adj.gald.Nolakoa? *Adb.gald.Nola? *Aditza gald.Zer?

HITZ INDARTUAK.

Izenordain indatuak: nik-neuk ; zuk-zeuk......

Erakusle indartuak: hori-horiXe/hau-berau/hori-berori/hura-bera/haiek-berak.

Adb.indartuak: -(t)xe ; hemengo-gemengoxe/ orain-oraintxe____ber- ; han-bertan/hango-bertako.

ADITZA GALDEGAI.

Aditz trinkoa galdegai: (ba....) BADATOR ama-ETORRI...

PERTSONA DEIEKTIKOAK:
Izenordainak:-igorlea:ni, nire, gu
-hartzailea:zu,zure,zuek
aditzeko pertsona morfemak:trinkoa/konposatua, nor/nor-nork/nor-nori-nork, indikatiboa/..., ziurtasuna/...
JARRERA:
Ziurtasuna:-aditzondoak:noski, jakina, benetan...
-esamoldeak:denok dakigu, ez dago zalantzarik...
-aditz modua:indikatiboa/ahalera erreala
Probabiliatea:-aditzondoak:agian, beharbada,itxuraz...
-esamoldeak:baliteke,dirudienez...
-aditz motak:iruditu, pentsatu...
-aditz modua:baldintza/ahalera irreala
Nahia:-aditz motak:nahi,espero,gura...
-aditz modua:subjuntiboa/-tzea
Agindua:-aditz motak:behar,ahal,nahi izan...
...

-KONPARAZIO-PERPAUSAK
konparazio-perpausak menderakuntza bidezko perpausak dira. izenak bezela esaten duen moduan, konparatzeko erabilgarriak dira. hiru mota: ·maila-konparazioa osagaien nolakotasuna konparatzen da. ·zenbatasunezko konparazioa kantitatea konparatzen da. konparatzen duena mugagabean jarri beharra dago. modu-konparazioa ekintzaren modua konparatzen du. (titulo) KONPARAZIO-MENDERAGAILUAK konparazio-perpausak 2 sailetan banatzn dra, berdintasuna adierazteko eta desberdintasuna adierazteko. BERDINTASUNETAN: MAILA: -(e)n bezain, ZENBATASUNA -(e)n beste, -(e)n adina -(e)n bezainbat MODUA: -(e)n bezala. DESBERDINTASUNA MAILA: -(e)n baino -ago(a)(k) ZENBATASUNA -(e)n baino...gehiago -(e)n baino.. gutxiago MODUA ez -(e)n bezala
-MAILA-...

Izenlagunak: noren, nongo
Izenondoak: (adjetiboak) nolakoak
Izenordainak:
1)Pertsona iz.or.:-arruntak: ni/hi/bera/gu/zu/zuek/haiek
-indartuak: neu/heu/bera/geu/zeu/zeuek/besteek
2)iz.or. zehaztugabeak: -galdetzaileak: nor, zer zein
-galdetzaile eratorriak: +bait/edo---/+nahi
3)iz.or. bihurkariak: neure burua, zeure burua…
4) iz.or. elkarkariak: elkar
Determinatzaileak:
1)Mugatzaileak:-artikuluak: a/ak/ok (gu, zuok)
-erakusleak:hau/hori/hura/hauek/horiek/haiek
2)Zenbatzaileak:-zehaztuak: bat/bi
-zehaztugabeak: asko/gutxi
-orokorrak: dena/guzti/oro/oso/batzuk
3)Nolakotzaileak: edozein/zein/zer
Adizlagunak: -tik/ra/raino
Aditzondoak: Adberbioak: non, nondik, nora, noraino, norantz, nongo, norako / RO
-modua: honela, horrela…
-denbora: gaur, atzo, etzi…
-lekua:

...

-Herri literatura: Euskarak bazeukan altxor bat bere hiztunen baitan:Ahozko literatura. Belaunaldiz beleunaldi eta ahoz aho transmititutako ahozko ipuin ,olerki,kantu,jolas eta bertsoak. Bildu ziren hainbat skualdeetan galtzeko zorian zeuden ahozkotasunaren testigantzak. Lurralde batzuetako azken euskaldunak elkarrizketatu zituzten ikertzaileek. Haiekin batera joan ziren inguru haietako euskarazko azken hitzak
-Euskara garbia: Sabino arana ebertsaletasunaren eragile eta ideologo nagusia izan zen.Azterketa zorrotzak eta beharrezkoak egin zituen euskarari buruz. <<Euskara garbia>> defendatzen zuen ,auzo-hizkuntzaren eraginetik libre izango zena, Aranak izendegi berria baita hiztegi berria proposatu zituen ,berak asmatutakoak. Jarraitzaile...

Moduzko perpausak nola galdeari erantzuten diote: -(e)n bezala, -(e) antzera, (e)n gisa, (e)n leges, -(r) eran, ba- bezala, -(e)la, -(e)n neurrian, -(e)n heinean

Helburuzko perpausek helburua edo asmoa zein den adierasten dute: -t(z)era, -T(z)eko, -t(z)ekotan/ eko asmotan...

Ondoriozko perpausek ondorioa ematen dute aditzera: Hain... non/ezen... bait-/-(e)n -] Hainbeste... non  Halako.. non

Baldintzazko pepausak perpaus nagusiak dioena gertatzeko bete behar den baldintza adierazten dute: Baldin (eta)ba-, (e)z gero, -t(z)ekotan

Kausazko perpausak zergaitik galdeari erantzuten diote.

Perpaus kontzesiboek oztopoa edo eragzpena adierasten dute: nahiz eta...(e)n,(e(n arren, ba...ere

konparaziozko perpausak konparazioa egiteko erabiltzen dira

Moduzko perpausak: moduzko perpausak menderakuntza bidezko perpausak dira, era edo modua azaltzen dute eta perpaus nagusiko ekintza nola gertatzen den adierazten dute. Moduzko menderagailuak: -(e)nbezala hau elipesea egiteko aditzondo batez ordezkatu/-(e)n bezalako(a)(k)   Nola?/Nolako(A)(K)? erantzuten du. -(e)n moduan/-(E)n modukoa(A)(K) lehengoen baliokideak. -(E)n legez/(E)n eran/ -(E)n gisan -(E)n bezalaren antzekoak. Aditz laguntzilea ezabatu eta moduzko menderagailuak aditz-partizipioari lotzen zaizkio. Aditza osorik ere ezaba daiteke, eta forma laburtuak sortu. Helburuzko perpausak: Helburuzko perpausak menderakuntza bidezko perpausak dira, eta perpaus nagusiko ekintzaren helburua, asmoa edota xedea zein den adierazten dute, hots...