DBH mailako Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Tema 4:
Abentura eleberria: -Arlo klasikoko epopeiak: herri 1entzako egitaldi gogoangarriak azaldu, heroi baten ibilerak eta abenturak kontatu, errealitatea eta mitologia nastu. -bizantziar eleberria: abenturak maitasun kontuekin nastu, abiapuntua bi maitaleen banaketa da, azkenean maitaleak elkartu ezkondu. -Zalduntza eleberria: zaldun ibiltarien balentrien eta abenturen kontakiznak. -Eleberri pikareskoa: bizitza aurrera atera pertsonaia burutzu bezain pikaroen ibileren berri eman. - Erdi aroko bidaia liburuak: bidaian ikusitakoaren azalpen ojetiboa.
SORRERA: 18 mendean britaina handian daniel defoe. robinson crusoe. 19 mendean ugaritzen asi, alexandre dumas hiru mosquetariak herman melville moby dik.
EZAUGARRIAK: ekintza ugari arriskuak gertakari...

Adierazpen perpaus osagarria: -(e)la, -(e)nik, -tzea, -tzerik. Aginte perpaus osagarria: -(e)la, -tzeko. Galde-perpaus osagarria edo zehar galdera: -(e)n. Perpaus erlatiboa: -(e)n, -tako/ -dako/ -(r)iko Denborazko perpausak: baino lehen, aurretik, -t(z)erakoan, -t(e)az batera, -t(z)ean, -(e)neko, -bezain laster, berehala, (e)noan, -(e)la, (e)larik, (e)n bitartean... Moduzko perpausak: -(e)n, -t(z)eta, -t(z)eko, -t(z)eko asmotan, -t(z)ekotan, -t(z)eagatik, -t(z)earren. Ondorio perpausak: Hain....non../ ezen....bait.../ -(e)n, Honako " ", hainbeste " ". Kausazko perpausak: -(e)lako, -eta, bait-, -(e)nez, -(e)nez gero, -(e)la bide/ kausa/ madio. -(e)la eta, -t(z)eagatik, -t(z)earren.

IZEN SINTAGMA IZENA: ESANAHIA--berezia,arrunta(zenbakarria,zanbakaitza) --biziduna,bizigabea OSAERA --bakuna--eratorria--elkartua IZENORDAINA --pertsonaizenordaina--bihurkariak--elkarkariak--zehaztugabeak(galdetzaileak,galdetzaileetatik eratorritakoak) DETERMINATZAILEAK MUGATZAILEAK --artikuluak--erakusleak MUGATZAILEAK --artikuluak--erakusleak ZENBATZAILEAK--zehaztugabeak--orokorrak--zehaztuak(kardinalak, ordinalak, zatikiak, ehunekoak, banatzaileak) ADJETIBOA IZENONDOA --osaera (bakuna elkartua eratorria) --Izanlaguna ADITZ SINTAGMA ADBERBIOA ADIZLAGUNA --deklinabide bidez --posposizio askeen bidez ADITZONDOA ---esanahia (modua,lekua,denbora,maila,iritzia) --osaera(bakuna, elkartua, eratorria)

KIRMEN URIBE:
(Ondarroa, Bizkaia, 1970) idasle euskalduna, arrantzale familia batean jaioa. Euskal filologia ikasi zuen Gazteisen, Bere lehen literatura saria kartzelan segoela lortu zuen1995-ean.
JOSEBA SARRIONANDIA:
(Iurreta, Bizkaia, 1958ko apirilaren 13) Euskal idaslea da. Olerki eta narrazio laburren hainbat liburu idatzi ditu, baita eleberri batzk ere. 1985ean kartzelatik ihes egin eta klandestinitatean bizi da.
POESIA: "Hau da ene ondasun guztia" Txalaparta, tafalla, 1999.
NARRAZIOA: "Narrazioak" Elkar, Donostia, 1983 / "Atabala eta euria" Elkar, Donostia, 1986.
GABRIEL ARISTI:
(Bilbo, Bizkaia, 1933 urriaren 14a - Bilbo, 1975 ekainaren 5a) idasle eta poeta izan zen, XX.mendeko euskal literaturaren berritzaileetako bat.
EZ DOK HAMAIRU:
Talde bangoardista...

T(Z)EA          T(Z)EN          T(Z)ERA      T(Z)EKO

gustatu        hasi               behartu      gai izan

pentsatu        amaitu       gonbidatu   gauza izan

debekatu       ikasi            ausartu        lotsa izan

lortu                  irakatsi      heldu             prest egon

erabaki            jakin                                   agindu       

on(a) izan         lagundu                          gogoa eduki

hobe izan           ari izan                           eman

txarra izan          

...

moduzko perpausak.zelan edo nola kontestatzen dion galderari.konparaziozkoa.bezain,baiño,gehiago hitzak daukate esaldian.helburuzkoa.zertara?eta zertarako?galderari erantzuten diete.kausaskoa.zergatik galderari erantzuten dute.baldintzazkoa.baldintza bat dute.kontsekutiboak.hain/hanbeste/hainbat...+ non/ezen...bait-/-en.kontzesiboak.esaerak.azko daki zaharrak,erakutsi beharrak.zaharrak asko dakitela urte asko dutelako.zaharrek,atzo,atzo,azto,gazteek ,etzi,etzi,etzi.gasteak futuruari begiratzen dute eta zaharrek iraganari.zahar ele,zuhur ele.zahar konsejuak,konsejo prudente.

Ozono geruza edo ozonosfera Lurraren atmosferako gas geruza da, ozono kontzentrazio handikoa. Geruza honek eguzkiaren frekuentzia handiko argi ultramorearen %97-99a xurgatzen du, beronek planetako bizitza kalte baitezake. Geruza hau estratosferan dago, 15 eta 35 km artean, planeta guztia inguratzen.

Energia kantitate handiak oxigeno molekulekin kontaktuan sartzen direnean ozonoa sortzen da, hauek atomo bakarretan zatituko dira oxigeno molekulekin erreakzionatzeko. Katalizatzaile baten bidez erraztuko da erreakzioa eta ozono molekulak sortzen dira. Gas hau oso ezegonkorra da eta hirugarren oxigeno atomoak normalean ihes egiten du segundo batzuk pasatzen direnean. Ozonoa oso gas ahula da eta kloroarekin edo giza ekintzen ondorioz atmosferara...

Hitz elkarketa: esanahi jakin bat duten bi hitz lotzen dira kontzeptu berri bat lortzeko ej. elezahar eztabaida
Eratorpena: hitz bati aurrizkiak artzizkiak edo atzizkiak erantsiz hitz berriak sortu. ej. berrikusi erabili
ej. de mailegutza: internet tabi koktail
Zabalkuntza semantikoa: lehendik esanahi bat duen hitzari beste esanahi bat ematea ej. ebaki(moztu) kafea ebaki
Berrezarpen lexikala: galdurik edo galtzear dagoen hitz bat berreskuratu eta beste esanahi bat ematea. ej lanbas (trapu zatiz eginiko erratza) lanbas( fregona)
Berrikuntza fonologikoa: hitz bati aldaketa fonetiko bat dela eta beste esanahi at ematean datza. ej. potolo potxolo
Zientzia Fikzioa:Ezaugarriak:Narrazio fantastikoak dira,zientziak eta teknologiak gizartean eta gizakiarengan...

Lexikoa: huts egin kale egin,omenez ohorez,ordoki lautada,azpiratu garaitu,aldaroka balantzaka,zerraldo siku, akitu nekatu, gutizia desioa. Ekintza-/ondorio-atzizkiak: Aztzizkien artean badira batzuk ekintza edo ondorioa adierazten dutenak. -kuntza izen abstraktuak sortzen ditu eta ekintza edo ondorioa adierazten du. zapaldu+kuntza: zapalkuntza -dura/-tura: batzuetan ekintza eta beste batzuetan ondorioa adierazten du: hedatu+-tura: hedadura. -(k)ada: kolpea edo ondorioa adierazten du. izenei eta aditzei lotzen zaie. harri+kada: harrikada. Bait- menderagailuaren idazkera: Bait+h=baih- +l=bail +n=bain +n=bain-+z=baitz- +d=bait- Gramatika: Ondorio-perpausek menderakuntza bidezko perpausak dira. Mota horretako perpausek kausa baten ondorioa...

Eleberri historikoa: ezaugarriak: gartakari historikoei buruzko kontakizunak dira, eleberri tankeran egituratuak eta, horrenbestez, fikziozko elementu ugari dituztenak. Kontakizunen abiapuntua iraganean benetan jazoriko gertakari historikoak dira beti, nahiz eta haien inguruko ekintza asko asmatuak izan. Nolanahi ere, horrelako eleberriak idazteko, egileak dokumentazio-lan ikaragarria egin behar du aurrena, benetako aditu bilakatu arte ia. ·Pertsonaiek, lekuek eta gertaerek oinarri historikoa izan ohi dute. Nahiz eta benetakoak ez izan, dagokion historiako unean dokumentaturik egon ohi dira. ·Kontalaria orojakilea izan ohi da, hots, den-dena daki: pertsonaiek zer pentsatzen duten iraganean zer gertatu zen eta etorkizunean zer jazoko den....