Zerga Politika, Finantzak eta Moneta Sistema Eusk.

Zerga Politika

Sektore publikoak, funtsak bilduz, Estatuak finkatutako helburuak lortzeko sistema da. Bi zerga politika mota daude:

Ahalmenezko Zerga Politikak

Gobernuek diru-sarreretan nahita eragin nahi dutenean aplikatzen dituzten politikak dira. Gobernuek dute ahalmena. Estatuak dirua duenean hainbat gauzatan gastatzen du:

• Obra publikoetan
• Prestakuntza planetan
• Transferentzia programetan
• Zerga-tasen aldaketetan

Egonkortzaile Automatikoak

Herrialde batean areagotzen edo murrizten diren diru-sarrerak edo gastu publikoak dira. Zerga gehikorrak, gizarte-kotizazioak eta langabezia-prestazioak dituzte.

Estatuaren Bitartekoak

Gizarte-Kotizazioak

Gizarte Segurantzan afiliatutako langileek egiten dituzten ekarpenak dira.

Tributuak

Diru-sarreren iturri dira. Jasotakoaren erdia dira, eta bi mota daude: zergak eta tasak.

Estatuaren Gastu Publikoak

Estatuaren gastu publiko nagusiak hauek dira:

• Gastu arruntak
• Inbertsio-gastuak
• Diru-laguntzak

Aurrekontua

Diru-sarrerak - gastuak = Emaitza. Ona bada, superabita (sarrera gehiago); txarra bada, defizita (sarrerak < gastuak).

Defizit Motak

Defizit Ziklikoa

Atzeraldietan sortzen da eta aldi batean soilik irauten du.

Defizit Egiturazkoa

Gora edo behera eginez, beti dago defizita.

Estatuaren Finantzaketa

Estatuak hiru modutan finantzatu daiteke:

• Zor publikoa jaulkiz
• Zergak igoz
• Diru-kantitatea handituz

Aurrezki Kutxak

Banku pribatuen antzekoak dira, baina ezin dituzte errenta aldakorreko tituluak jaulki funtsetarako, eta zerga-tratu onuragarriagoak dituzte.

Kooperatibak

Aurrekoaren antzekoak dira, baina funtsak sektore publikora, beste batzuetara eta jendearengana ere bideratzen dituzte.

Finantza Bitartekari Ez-Bankarioak: Burtsa

Errenta Finkoko Baloreak

Enpresa jakin bati emandako maileguaren partaidetza adierazten du titulu horrek. Balorea jaulkitzean, adostutako interes finko bat ordaintzen da partaidetza bakoitzeko.

Errenta Aldakorreko Baloreak

Ezagunenak akzioak dira. Akzio-edukitzaileek kudeaketa-eskubideak eta eskubide ekonomikoak dituzte.

Errenta Aldakorreko Merkatua

Lehen Mailako Merkatua

Aktibo berriak sortzen ditu, eta aurrezkiak inbertsiora bideratzen dira.

Bigarren Mailako Merkatua

Bigarren eskuko merkatua da, non baloreekin negoziatzen den.

Moneta Sistema

Truke-tasak ezartzeko sistemak dira:

• Flotazio garbia: Agintariak ez du esku hartzen.
• Flotazio zikina: Batzuetan parte hartzen du.
• Truke-sistema doigarria: Merkatuak esku hartzen du.
• Truke-sistema finkoa: Agintariek ezartzen dute.