Zelula eta Ehunen Antolaketa: Giza Gorputzaren Oinarriak
Zelula eta Ehunen Antolaketa
Antolaketa Mailak
Atomoa - Molekula - Organulua - Zelula - Ehuna - Organoa - Aparatua - Organismoa
Zelulak
Bizia duten egiturarik txikienak dira. Izaki bizidunak eratzen dituzte.
Zelula Motak
| Prokariotoa | Eukariotoa | |
| Nukleoa | Ez | Bai |
| Organuluak | Gutxi | Asko |
| Zer izaki bizidunetan? | Archaea eta Bakteria | Protista, Plantae, Fungi, Animalia |
| Beti zelulabakarrak | Zelulabakarrak eta Zelulanitzak |
ADN
Zelularen material genetikoa duen molekula da. Zelula baten nukleoaren barruan dago (zelula eukariotoetan) edo zitoplasman sakabanaturik (zelula prokariotoetan). Zelularen funtzionamendua kontrolatzen du.
Kromosoma
ADN-ren harizpiak biribikatzen direnean sortzen den egitura da.
Kromatina
ADN-ren molekula
Zelulen Diferentziazioa
Zelularen formaren eta egituraren multzoa da, eta horri esker, zelulak funtzio jakin batean espezializatzen dira.
Giza Ehunak
Ehuna: Antzeko itxura eta egitura duten eta funtzio bera betetzen duten zelula multzoa da.
Giza ehunak 4 taldetan sailka daitezke:
- Epitelio-ehuna
- Ehun konektiboa
- Muskulu-ehuna
- Nerbio-ehuna
Ehun Konektiboa
Zuntzez inguratutako zelulez eta matrize deritzon zelularteko substantziaz osatuta dago. Matrizeak elkartzeko eta eusteko balio du.
Ehun Konektibo Motak:
- Ehun konjuntiboa: Organoak inguratzen ditu.
- Odol-ehuna: Globulu gorriak, zuriak eta plaketak.
- Gantz-ehuna: Azalaren azpian dago, isolatzaile termikoa.
- Ehun kartilaginosoa: Elastikoa da, kartilagoa osatzen du.
- Hezur-ehuna: Hezurrak osatzen ditu, kaltzioa dauka.
Epitelio-ehuna
Elkarrengandik oso hurbil dauden zelulen geruza batez edo zenbait geruzaz osatuta dago.
Epitelio-ehun Motak:
- Estaldura epitelioa: Organoen kanpo eta barne azalak estaltzen ditu eta babes funtzioa dauka.
- Guruin epitelioa: Guruinak sortzen ditu eta substantziak kanporatzeaz arduratzen da.
Muskulu-ehuna
Zelulek forma luzanga dute eta gorputzaren mugimenduaz arduratzen dira.
Muskulu-ehun Motak:
- Lokomozio-aparatuaren muskuluak (Muskulu eskeletikoak)
- Bihotzaren muskuluak (Bihotz-muskulua)
- Hainbat organoen hormak (Muskulu lisoa)
Nerbio-ehuna
Neuronek eta glia zelulek osatzen dute.
- Neuronak: Izar-itxura dute, eta informazioa jaso eta transmititzeko balio dute.
- Glia zelulak: Neuronen elikaduraz, babesaz eta sostenguaz arduratzen dira.