Giza aparatuak eta funtzioak: digestioa, arnasketa eta nerbio sistema

Laburpena

Dokumentu honek giza gorputzeko aparatu nagusien funtzioak azaltzen ditu: digestio, arnas, zirkulazio, iraitz, nerbio, lokomozio eta ugaltze aparatuak. Gainera, arnasketaren bi uneak (arnasbehera eta arnasgora) eta laringearen papera fonazioan ere azaltzen ditu.

Funtsezko puntuak

Digestio aparatuak janaria digeritzen du eta mantenugaiak zeluletara iristen dira.
Arnas aparatuak oxigenoa hartzen du eta karbono dioxidoa kanporatzen du.
Zirkulazio aparatuak mantenugaiak, oxigenoa eta hondakinak garraiatzen ditu; bihotza da motorra.
Iraitz aparatuak hondakinak kanporatzen ditu giltzurrunen, maskuriaren eta izerdiaren bidez.
Giza funtzio nagusiak hiru dira: nutrizio, erlazio eta ugaltze funtzioa.
Arnasketak bi une ditu: arnasbehera (arnasa botatzea) eta arnasgora (arnasa hartzea).
Laringea fonazioaren organoa da; barrenean ahots kordak daude, eta haien mugimenduak soinuak sortzen ditu.

Frogatu zeure burua

Giza Aparatuak eta Funtzioak

Nutrizio Funtzioa

Digestio Aparatua

Funtzioa:: Mantenugaiak eta energia eskuratzea.
Deskribapena:: Janaria digeritzen dugu, eta janariko mantenugaiak zeluletara iristen dira.

Arnas Aparatua

Funtzioa:: Gasak trukatzea.
Deskribapena:: Oxigenoa hartzen dugu mantenugaiak erretzeko; karbono dioxidoa botatzen dugu, kaltegarria delako.

Zirkulazio Aparatua

Funtzioa:: Hainbat gai garraiatzea.
Deskribapena:: Mantenugaiak, oxigenoa eta hondakinak garraiatzen ditu. Bihotza da motorra.

Iraitz Aparatua

Funtzioa:: Hondakinak kanporatzea.
Deskribapena:: Hondakinak kanporatzen ditugu, giltzurrunen eta maskuriaren laguntzarekin, baita izerdiaren bidez ere.

Erlazio Funtzioa

Nerbio Aparatua

Funtzioa:: Gainerako sistemak zaindu eta koordinatzea.
Deskribapena:: Nerbioen bitartez, gure burmuinak mezuak eta aginduak betetzen ditu.

Lokomozio Aparatua

Funtzioa:: Gorputzari eutsi eta mugitzea.
Deskribapena:: Hezurdurari eta giharrei esker, gorputzak eutsi eta mugitu egiten da.

Ugaltze Funtzioa

Ugaltze Aparatua

Funtzioa:: Izaki berriak sortzea.

Giza Funtzio Nagusiak

Giza funtzio nagusiak hiru dira:

Nutrizio funtzioa
Erlazio funtzioa
Ugaltze funtzioa

Arnasketa eta Fonazioa

Arnasketaren Uneak

Arnasketak bi une ditu:

Arnasbehera (Arnasa botatzeko unea): Birikak ondo hustu behar dira. Arnasa lasai eta mantso bota behar da, abdomeneko giharren laguntzarekin.
Arnasgora (Arnasa hartzeko unea): Sudurretik mantso-mantso hartzen da arnasa, biriken barruraino. Era horretan hartzen bada arnasa, airea garbi eta tenperatura egokian iritsiko da birikietara.

Laringea: Fonazio Organoa

Laringea fonazioaren organoa da, hau da, ahotsaren organoa, eta mihiaren atzean dago. Barrualdea hutsa du eta eztula egitean mugitu egiten da.

Laringearen barrenean ahots kordak daude. Hauek irteten den airearekin mugitzen direnean sortzen dira soinuak.

Soinu hauek hitz egiteko baliagarriak dira. Bakoitzak ahotsaren tonua kontrolatzen du muskuluen borondatezko mugimenduen bidez, tonu altuak (agudoak) eta baxuak (grabeak) bereiztuz.

Gizonezkoek ahots korda luzeagoak dituzte. Emakumeek, berriz, ahots korda laburragoak izanik, ahots tonu altuagoa izaten dute. Haurren ahots kordak ere laburragoak dira, eta nerabezaroan laringearen eta ahots korden luzera aldatu egiten da.

Ohiko galderak

Zer funtzio dauka arnas aparatuak?

Arnas aparatuaren funtzioa gasak trukatzea da: oxigenoa hartzen da mantenugaiak erretzeko, eta karbono dioxidoa botatzen da, kaltegarria delako.

Zergatik dira gizonezkoen eta emakumeen ahots tonuak desberdinak?

Gizonezkoek ahots kordak luzeagoak dituzte, eta emakumeek laburragoak, beraz emakumeek ahots tonu altuagoa izaten dute.

Zein dira giza funtzio nagusiak?

Giza funtzio nagusiak hiru dira: nutrizio funtzioa, erlazio funtzioa eta ugaltze funtzioa.