XX. Mendeko Arte Mugimenduak: Espresionismotik Chillidaren Eskulturara

Espresionismo Abstraktua

Bigarren Mundu Gerraren osteko mugimendu artistiko amerikarra izan zen. Gerrako irudi eta argazki lazgarriak ikusi ondoren, artistak formarekin eta kolorearekin esperimentatzen hasi ziren. Artista amerikarren lanak Europakoen parean lehiatzen hasi ziren, hein handi batean, artista europar asko Estatu Batuetara errefuxiatu gisa joan zirelako.

Mugimendu honek indar emozionala eta adierazpen bortitza irudi antifiguratiboekin eta beste abangoardietako elementuekin konbinatzen ditu. Bi joera nagusitan banatzen da:

• Action Painting
• Colour Field eta Hard Edge

Action Painting terminoa lehen aldiz Jackson Pollock-en lana deskribatzeko erabili zen.

Inpresionismoa Eskulturan

Eskulturan, artista inpresionistek natura erabili zuten bizia irudikatzeko, errealitatearen eta denborazkotasunaren inpresioa islatu nahian. Artista hauen artean ospetsuena Auguste Rodin da.

Bere eskulturek azalera irregularrak dituzte, argiak itzal desberdinak sor ditzan eta bizitasun berri bat eman diezaion obrari. Metodo hauen bidez, eskultura sortzeko prozesua bera erakutsi nahi zuen. Margolarien antzera, bere lana kolorearen eta argiaren menpe zegoen. Erabilitako material nagusiak marmola eta brontzea izan ziren. Rodinek ideia horiek bereganatu zituen bere lanetan, hasieran Brontzearen Aroa bezalakoetan jarrera indartsuak landuz.

Futurismoa Eskulturan

Artista futuristek eskulturara egindako hurbilketa Rodinen eta akademizismotik zetorren. Inspirazioa arkaismoan, Europako eskulturan eta Parisetik zetorren pintura modernoan aurkitu zuten. Eskultura futuristak, beraz, jatorri desberdinak ditu.

Artea materia gisa ikusten da, eta Kubismoaren eraginak nabariak dira. Hala ere, kontzeptu klasiko batzuei eutsi zien, hala nola gorputza masa modelatu eta gutxi gorabehera itxi gisa mantentzea. Manifestu futuristaren ideiek eragin handiagoa izan zuten: eskulturak hunkitzeko modu berriak aurkitu behar zituen, akademizismoa kopiatu gabe. Objektuek bizia lortuko dute inguruko espazio ukigarri, sistematiko eta plastikoan proiektatzean. Eskultura ekoitzi daiteke argiaren bibrazioak plano nahasietan sartzean.

Erabilitako materialak anitzak ziren:

• Kristala
• Zelulosa
• Metalak
• Alanbreak

Dadaismoa

Marcel Duchamp, XX. mendeko eragin handieneko artistetako bat, margolaria zen. Kubismoarekin eta futurismoarekin esperimentatu zuen. Artearen kontzeptu berri hau laster bereganatu zuten Dada mugimenduko artistek Alemanian (Arp, Ernst, Schwitters) eta, ondoren, Frantziako surrealismoan, erliebean egindako pinturak ekoiztuz.

Artistikoak ez ziren materialez baliatzen ziren eta kolore gogorrak erabiltzen zituzten. Friso klasikoetan bezala, kolore argitsuekin margotuta, beren sorkuntzak koloreztatu zituzten, harmoniazko bilduma bat egin nahian.

Eduardo Chillida eta Burdina

XX. mendean espazioa lantzeko beste aukera bat burdinaren mihiztadura izan zen. Eraikuntza eta mihiztadura hainbat artisten lanetan elkartzen ziren, hala nola Picasso eta Julio Gonzalez. Eskultura mota honen beste ordezkari handi bat Eduardo Chillida da.

Arkitekturan trebatutako artista hau hainbat aldiz egon zen Parisen, non arte modernoarekin harremanetan jarri zen. Forma figuratiboak baztertu eta burdinarekin lanean hasi zen mendearen erdialdean. Berarentzat, burdinak espazioari aurre egiteko aukera ematen zion indar dinamiko batekin, non materialaren harikortasuna eta gogortasuna forma desberdinetan konbinatzen ziren.

Burdinarekin lan egiteak masarekin harremanetan jarri zuen, eta lotura berriak sortu zituen eraikuntzaren eta espazioaren artean: bere mihiztadurek airearen konkistari ekin zioten. Bere lehen lanak artisauen lanetan inspiratuta zeuden, hala nola nekazarien eguneroko tresnetan, baina espazio irekira eramanak, puntu finko bati lotuta —oinarri bati edo beste euskarri bati—, eta hortik inguruko espazioan proiektatzen ziren. Espazioa konbinatuz eta airea modelatuz, estatikaren legeak hautsi zituen.