XVII. mendea: Axular eta Sarako Eskola
Sarako Eskola
- Sorrera: XVII. mendean, Lapurdiko itsasertzean.
- Kideak: Apaizak, kultur gizonak, merkatariak, ontzi kapitainak, medikuak (tartean, Axular).
- Egoera ekonomikoa: Ona.
- Helburua: Doktrina katolikoa bultzatzea.
Axular (Pedro Agerre Azpilikueta)
- Jaioterria eta urtea: Urdazubi, 1556.
- Heriotza: Sara, 1644.
- Lanbidea: Sarako erretorea (nahiz eta kargua ukatu zioten frantsesa ez zekielako). Bertrand Etxauz artzapezpikuaren laguntza jaso zuen, eta Gero liburua eskaini zion.
Axularren Gero
- Izenburu osoa: Gero, bi partetan partitua eta berezia.
- Argitaratze urtea: 1643.
- Eskaera: Sarako Eskolako kideek enkarguz eskatua.
- Gaia: Perfekzio espirituala lortzeko bidea.
- Egitura:
- 60 kapitulu.
- Kapitulu bakoitzaren egitura: egoera, arrazoiak, adibideak, ondorioak.
- Balio literarioak:
- Erdi mailako jendeak entzuteko egina (jende gehienak ez zekien irakurtzen).
- Entzuleen arreta bereganatzeko teknikak: sinonimo segidak, galdera erretorikoak, hitz jokoak, irudi ulerterrazak, etab.
- Eragina:
- Jasotako eragina: XVI-XVII. mendeetako espainiar idazle erlijiosoena.
- Ondorengoengan utzitako eragina: Gero bizkaierara itzultzeko proposamena egin zen, baita euskara batura ekartzekoa ere.
Oihenart
- Jaiotza eta heriotza: Maule (Zuberoa), 1592-1667.
- Lanbidea: Idazlea (lehen idazle seglarra, ez elizgizona).
- Heziketa: Goi mailakoa. Zuzenbidea ikasi zuen Bordelen, eta hizkuntza asko zekizkien.
- Ibilbide politikoa: Politikan ibilia.
- Lorpen soziala: Ezkontzaz, nobleziara iritsi zen.
- Ikerketa: 1631tik aurrera, ikerketari emana.
Oihenarten garaia
- Zuberoa kultur eta hezkuntza gaietan aurreratua zegoen.
- Ez zen gizarte itxia. Burgesiak gizarteko goi mailetara iristeko aukera zuen (Oihenart adibide).
- XVII. mendean, Lapurdi aitzindari zen euskara kontuetan, eta Zuberoa gertutik jarraitzen zion (ikuspegi laikoago batetik).
- Oihenartek Sarako Eskolakoen lana ezagutzen zuen.
Oihenarten Atsotitzak eta neurtitzak (1657)
- 706 atsotitz bildu zituen.
- Arruntegi iruditu zitzaizkionak baztertu zituen (adibidez, misoginoak).
- Frantsesezko itzulpena gehitu zuen ondoan.
Oihenart olerkaria: Teorialaria eta sortzailea
Teorialaria: Arte poetikoa (1665)
- Poesiak nolakoa izan behar duen azaldu zuen.
- Hitzen azentua kontuan hartu behar da, errimarako eta neurrirako.
- Elipsia eta sineresia erabili behar dira.
Sortzailea
- Bere arauak bete zituen.
- 30 poema idatzi zituen.
- Gaia: Emakume ideala, emakumeen edertasuna.
- Estiloa: Errenazimenduan Europan ohikoa zena (maitasun idealizatuari poemak).
Eragina
- Ondorengoengan ahula, estilo zurrunegia zuelako.
