XIX. Mendeko Historia Gakoak: Nazionalismoa, Gerrak eta Artea

XIX. Mendeko Nazionalismoa Europan

XIX. mendean, Europan, nazionalismoa sortzen da. Bi prozesu desberdinen bitartez garatu zen:

• Mugimendu Nazionalizatzaileak

  Estatua osatzen ez zuten herrien independentziarako borroka. Bi mota bereizten dira:

  • Sakabanatzailea: Errumania, Grezia, Bulgaria, Belgika.
  • Bateratzailea: Italia eta Alemania.

• Estatuen Politika Nazionalizatzaileak

  Dagoeneko estatuak ziren herrialdeek bultzatutako politikak.

AEBko Sezesio Gerra (1861-1865)

Estatu Batuetako Konstituzioak estatu bakoitzaren menpe uzten zuen esklabotza ezeztatzea. Iparraldeko eta mendebaldeko estatuek ezeztatzea erabaki zuten arren, hegoaldean ez zen hori gertatu. Horregatik, XIX. mendean estatu abolizionisten eta estatu esklabisten arteko liskarra areagotu egin zen. Azkenik, hegoaldeko hamaika estatu bereizi eta Konfederazio bat sortu zuten. Orduan piztu zen gatazka, garai hartan (1860) presidente zen Abraham Lincolnek estatu bakar batek ere ez zuela bereizteko eskubiderik esan zuenean. Sezesio Gerrak lau urte iraun zituen (1861-1865) eta oso suntsitzailea izan zen (lehen aldiz arma modernoak erabili ziren: fusilak, errebolberrak...). Iparraldeak irabazi zuen.

Sistema Politiko Autoritaristak Europan

Politika-sistema autoritarioak Europako herrialde batzuetan mantendu ziren:

• Errusia

  Absolutismoari gogor eutsi zion eta esklabotza 1861 arte mantendu zuen. Nobleziak, Eliza Ortodoxoak eta armadako ofizialek karguak monopolizatzen zituzten. Ekonomiaren oinarria nekazaritza zen.

• Alemania

  Bateratzearen ondoren, politika-sistema ez zen guztiz liberala izan. Gizonezkoen sufragio unibertsalari jarraiki parlamentu bat (Reichstag) sortu zen, baina ezin izan zituen enperadorea eta ministroak geldiarazi.

• Austria-Hungariako Inperioa

  XIX. mendean, enperadoreak botere osoa zeukan, Elizak, nobleziak eta armadak ematen zioten babesaz baliatzen baitzen. XX. mende hasieratik, ordea, inperioa politika liberalera irekitzen hasi zen. 1906an gizonezkoen sufragio unibertsala lortu zen.

Inperialismoaren Faktoreak (XIX. mendea)

Inperialismoa bultzatu zuten faktore nagusiak hauek izan ziren:

• Faktore Ekonomikoak

  • Koloniak aduana-zergarik gabeko merkatuak ziren metropolientzat.
  • Herrialdeek kapitala inbertitzeko aukera handia zuten kolonietan.
  • Baliabide ugari aurkitzen zituzten han; esku-lan esplotatzailea ezarriz, metropolietako industrietarako lehengai merkeak lortzen zituzten.

• Faktore Politikoak

  • Metropoliek itsasbideak eta toki estrategikoak bereganatzen zituzten kolonien konkistarekin. Horren adibide ona da Britainia Handiak Mediterraneoan egin zuena.

• Faktore Demografikoak

  • XIX. mendean mendebaldeko herrialdeek izan zuten biztanleriaren hazkunde handiarengatik, biztanle askok kolonietara emigratu behar izan zuten. Horren ondorioz, metropolietan langabezia eta tentsio sozialak arindu ziren.

• Faktore Ideologikoak

  • XIX. mendean ideologia arrazista oso hedatuta zegoen. Mendebaldeko herritarrak sinetsita zeuden arraza zuria besteak baino hobea zela, eta, ondorioz, koloniak "zibilizatzeko" betebeharra zutela uste zuten.
  • Jakin-min zientifikoak ere bultzatu zituen konkistak. 1870etik aurrera geografia-elkarteak sortu ziren hainbat herrialdetan, eta elkarte hauek mundua zeharkatzen zuten espedizio zientifikoak antolatu zituzten.

XIX. Mende Amaierako Arte Joerak

Inpresionismoa

Argiaren efektuekin jolasten zuen. 1870eko hamarkadan sortua (adibidez, Manet).

Postinpresionismoa

1880ko hamarkadan garatua. Sentimenduak eta errealitateari buruzko ikuspuntu pertsonalak adierazten zituen (adibidez, Van Gogh).

Espresionismoa

Pertsonen barne-mundua, egonezina, beldurra eta ikara adierazten zituen arte-joera (adibidez, Munch).