Hasiera / Apunteak / Hizkuntza eta literatura /

XIX. Mendeko Euskal Olerkariak: Estilo Berri Baten Sorrera

Hizkuntza eta literatura2,55 KB

Pixkanaka kulturizatzen hasi eta estilo berria sortu zen: erdi ahozkotasun estiloa (idatzia + ahozkoa).

Ezaugarriak eta Olerkariak

  • Giza hierarkizatu tradizionalaren testigantza dakarte.
  • Elizaren eta kristau fedearen itzala sumatzen da.
  • Garaiko gatazka politikoen isla: foru galera eta euskararekiko ardura.
  • Euskararen berezitasun nabarmena: herri zaharrena, hizkuntza ederrena.
  • Baserri munduko ikuspegi nagusia.
  • Bertsolarien ohiko moldeetan idatzita.

Egileak: Etxahun, Iparragirre, Bilintx, Arrese Beitia.

Arrese Beitia

Otxandioko eskultorea eta marrazkilaria.

Obra

Euskara Elkartea (1879ko Lore Jokoak). Lehen saria: "Ama euskarari azken agurrak".

Iritzi Kritikoa

Lana foruen galerak dakarkion minak eta egonezinak markatzen dute. 1876ko legeak Euskal Herria babesik gabe utzi zuen, eta bere nortasunari eusteko beharra azaleratu zen. Euskal Herria, ama euskara, ohiturak eta lege zaharrak nagusitu ziren.

Estiloa

Erraza, aberatsa, goxoa, durundi meheduna. Biguna eta sentikorra kantatzean. Bertso moldea, bertsolariek erabilitakoa.

Bilintx

Satirazko bertso zorrotzak, umoretsuak eta gupidarik gabeak idatzi zituen.

Estiloa

Konparaketak eta irudiak erabiltzen zituen ("itxura", "dirudi"...). Dama irudiak konnotazio atsegina zuen (aingerua, izarra...). Klixeak eta formulak ere baliatzen zituen. Euskalkia: gipuzkera. Lan handia egin zuen euskara aberasten, euskara poetiko, atsegin eta iradokor baten bila.

Lizardi

Zarauztarra. "Bihotz begietan" eta "Umezurtz olerkiak" idatzi zituen. Olerkari, kazetari eta antzerki-lanen egilea izan zen.

Estiloa

Pertsonala, hezur-mamitua... Inoren eraginik atzematea zaila da. Batzuek diote ez daukala aurrekaririk; besteek, Frantziako sinbolisten eragina ikusten dute. Gipuzkera euskalkia erabili zuen.

Handiena Dela Esateko Arrazoiak

  • Hizkera poetiko berria sortzeko hizkuntzak dituen aukerak baliatu zituen.
  • Hizkuntza erabileran malgutasun handia erakutsi zuen (hiperbatoia, paralelismoa...).
  • Hizkuntzaz baliatuz, musikalitasun handia lortu zuen.

Sinbolismoa

Olerkiak erromantizismoan du sustraia. "Asaba zaharrak", "zuhaitz ihartuak"... euskara eta herri egoera islatzen duten metaforak dira. Lizardirekin, euskarak mintzaira poetikoaren alfabeto berria lortu zuen. Pertsonifikazioaz baliatuz, pertsona, herri eta naturaren arteko harremanak, bizitza, heriotza eta berpizkundea bildu zituen.

Deskargatu

PDF Word HTML