XIX. Mendeko Arkitektura: Industrializazioa eta Material Berriak

Arkitektura: Industria Iraultza eta Hiri Hazkundea

Industrializazio prozesuak eraldatu egin zuen XIX. mendeko Europako gizartea. Hiri hazkundeak hirigintza eredu berri bat behar zuen garaiko eraikuntza jarduera bideratzeko. Gizarte berriaren ahalbideetara egokitutako arkitektura baten bila hasi ziren.

Arkitektura Historizistaren Eklektizismoa

Grina nazionalista horren ondorioz, jite desberdineko joera artistikoak gertatu ziren. Eklektizismo edo arkitektura estiloen nahasketa horrek arkitektura historizistan du aurrekaria eta Vienako Ring aldeko eraikinetan du adibide.

Neogotikoa izan zen garrantzitsuena, espiritu erromantikoak Erdi Aroko munduaz sentitzen zuen erakargarritasunetik sortua. Augustus Pugin izan zen Londresko Parlamentua eraiki zuena. Espainian, Elies Rogentek estilo neorromanikoan eraiki zuen Bartzelonako Unibertsitate Zentralaren eraikin nagusia.

Burdinaren Aukera Berriak

Arkitektura historizista horrekin batera, balizko soluzio berriak aurkitu behar izan ziren:

• Biztanleria handitzen ari zenez, azkar eta merke eraiki behar zen.
• Komunikazio bide berriek (trenak, geltokiak, zubiak eta, oro har, obra publiko handiak) eraikitzea eskatzen zuten.
• Industria berriek ezaugarri eta neurri bereziko instalazioak behar zituzten.
• Museoak eta liburutegiak eraiki behar izan ziren kultura eta hezkuntzararen arloetako behar berriak asetzeko.

Sortutako aberastasun handiak merkatu berriak bilatzea sustatu zuen.

XVIII. mendearen bukaeran, material berriak izan ziren arkitektura sormenaren protagonistak, batez ere, beira eta burdinurtua. Hasieran, modernitate itxura emateko erabili zen burdina, baina arkitektoek uko egin eta industria eraikinetara bideratu zen funtsean.

XIX. mendearen erdialdetik aurrera, esperientzia teknikoagoak egin eta burdinazko eta beirazko pabilo handiagoak eraiki ziren, herrialde baten garapen ekonomiko eta teknikoaren erakusgarri. XIX. mendearen azken herenean, metalezko egiturak euskarri gisa baliatu ziren. Mendearen amaieran, zementua hasi zen erabiltzen, XX. mendeko arkitekturan nagusi bilakatuko zen elementu berria eraikinak eta egiturak egiteko.

1777-1779 aldian eskala handiko burdinazko lehen zubia eraiki bazen ere, material horren erabilera eraikuntzetan, beirarekin batera, ez zen nagusitu. Adibidez: Oxfordeko Zientziaren Historiaren Museoa.

Chicagoko Eskola: Funtzionalismoaren Hazia

1871n, sute batek Chicago suntsitu eta berreraiki egin behar izan zen hiria. Arkitekto ugari aritu ziren lanean. Eraikin altuak egin behar izan zituzten, hau da, etxeorratzak. Metalezko egiturek eman zuten halakoak egiteko aukera. Chicagoko Eskola osatuko zuen bat Louis Sullivan izango zen.