Vietnam eta 1917ko Iraultza: gertaeren laburpena

Vietnam: Indotxinako gatazka eta ondorioak

Vietnam, Indotxinako penintsula, Frantziako kolonia izan zen; Frantziak gerra gogorra egin eta galdu ondoren atzera egin behar izan zuen. 1954ko Genevako Hitzarmenean Vietnam bi estatutan banatu zen: Ipar Vietnam, Ho Chi Minh buruzagia zuena eta erregimen komunista ezarria zuena; eta bestaldetik Hego Vietnam, Ngo Dinh Diem buruzagitzapean, Mendebaldearen aldeko diktadura ezarria zuen —bi blokeen pentsaerak ziren.

Vietcong eta AEBen esku-hartzea (1964–1968)

Hego Vietnamen Vietcong izeneko gerrilla komunista zegoen; Ipar Vietnameko gobernuak laguntzen zion eta Vietnam osoa komunista bihurtzea zuen helburu. Estatu Batuak Hego Vietnam laguntzea erabaki zuen komunismoa ez zabaltzeko, eta AEBek esku-hartze zuzena hasi zuten 1964ean eta 1968an, soldadu mordoa bidaliz. Hala ere, ezin izan zuten arerioa menderatu, gerrilla-taktikek eta herriaren laguntzak egonkortuta zeudelako. 1968an Vietcongek eraso handiak egin zituen eta AEBen ahultasuna agerian geratu zen. Hurrengo urtean, Nixon AEBetako presidente egin zen eta tropak atzera eginarazteko estrategia hasi zuen.

Su-etenak eta bateratzea (1973–1976)

1973an su-eten bat adostu zen. AEBek tropak erretiratu zituzten eta herrialdea bateratzeari ekin zitzaion, baina Iparraldeko eta hegoaldeko arteko borrokak 1975era arte jarraitu zuten. 1976an Vietnamgo Errepublika Sozialista sortu zen eta herrialdea Sobiet Batasunaren blokeoetara eta eragin-arlora joan zen; inguruko zenbait herrialdek ere SSEBren alde agertu ziren. Azkenik, AEBek porrot politiko eta militarra jaso zuten; galerak ugariak izan ziren eta helburu askorik ez zuten lortu.

1917ko Otsaileko Iraultza (Errusia)

1917ko otsaileko iraultza Petrogradon hasi zen eta Errusiako monarkia erorketarantz eraman zuen gertakizun-sorta baten hastapena izan zen.

Hasierako grebak eta manifestazioak

• Urriko Putilov lantegian greba hasi zen eta Petrogradon handik aurrera greba orokorrak izan ziren.
• Bizi-baldintza kaskarrei buruzko manifestazioak hedatu ziren (adibidez, Moskun ere).

Sobietak eta behin-behineko gobernua

• Revoluzioek Petrogradoko sobietak berpiztu zituzten; bertan menxevikeak, boltxebikeak eta sozialista iraultzaileak egon ziren.
• Tsarrak abdikatu egin zuen; Lvov printzeak boterea hartu eta behin-behineko gobernua ezarri zen. Kerenski protagonista bihurtu zen gobernuan lan eginez.
• Behin-behineko gobernuak hainbat erreforma proposatu zituen: amnistia aldarrikatu, askatasun zibilak onartu, tsarren polizia desegin, lur-jabe handien lurrak nekazariei banatu, bilkura konstituzionala antolatzea eta Polonia eta Finlandiaren burujabetasun eskubidea aitortzea.

Boltxebikeen kontraesana eta Lenin

• Boltxebikeak ez zeuden ados behin-behineko strategiaren azken norabidearekin; Leninek apirileko tesiak aurkeztu zituen.
• Iraultza gelditzeko asmoz, menxevikeak eta beste sozialista batzuek kadeteekin eta bestelako alderdiarekin koalizio gobernu bat osatzearen alde egin zuten; Kerenskik gerra-ministroren kargua hartu zuen.

Gerra, estatu kolpe saiakerak eta ondorioak

• 1917an gerra-porrotak egoera konplikatu zuen; boltxebikeak gerra aurka agertu ziren eta manifestazio armatuak egin zituzten gerra gelditzeko, baina gobernuak indarrez erantzun zuen.
• Lenin une batez Finlandiara ihes egin zuen.
• Ondoren, Kornilov jeneralaren estatu-kolpe saiakera izan zen, egoera gehiago larrituz eta boltxebikeen rola egonkortuz.

Testu honetan jaso dira bi eremu historiko nagusi: Vietnamgo gatazka (banaketa, Vietcong, AEBen esku-hartzea eta 1973–1976 arteko amaiera) eta 1917ko otsaileko errusiar iraultzaren hasiera (sobietak, behin-behineko gobernua eta boltxebikeen jarrerak). Gakoa da gertakarien kronologia eta eragile nagusiak ulertzea.