Txillardegi eta Jon Etxaide: Euskal Literaturaren Bi Zutabe

Txillardegi (Donostia, 1929ko irailaren 27a)

Hizkuntzalari, idazle eta politikaria

Txillardegi aldizkari askotan kolaboratu zuen. Frankismo garaian bizi izan zen, eta bere bizitzaren ardatza euskara eta Euskal Herria izan ziren. Euskal hizkuntzalaritzaren arloan lan egin zuen eta eragin handia izan zuen Euskal Herrian. Hainbat arlo landu zituen: hizkuntzalaritza, literatura eta baita ETAren sorreran ere parte hartu zuen. Hizkera batuan ere lan egin zuen.

Obrak

• Leturiaren egunkari ezkutua (1957) eleberria: Joseba Leturia protagonista gizon dohakabea da. Bere burua zalantzan jartzen du. Mirenez maiteminduta dago sekretuan, eta zoriontasuna lortzea du helburu, baina bilatzean porrot egiten du. Bakarrik sentitzen da munduan, Miren hiltzen da eta bere buruaz beste egiten du. Pertsonaia hiri industrializatu batean mugitzen da, eta hori arraroa da euskal nobelan. Lau zatitan banatuta dago, urtaro bakoitzak Josebaren egoera azaltzen du.
• Elsa Scheelen (1969) egiazko nobela: Euskara baliabide ugariz beteta dago, eta bizitza modernoa naturaltasunez adierazten du. Forma aldetik, nobela tradizionala da, hirugarren pertsonan kontatua. Kontalariak xehetasunak ematen ditu eta pertsonaien pentsamenduak ezagutzera ematen ditu. Irakurlea pasiboa da. Txillardegik jokaera orojakilea uzten du, Elsak egindako galderekin. Estrukturari dagokionez, asmoa emakumearen gorabeherak eta pertsonalitatea erakustea da. Nobelan zehar, estruktura aldatu egiten da. Edukiari dagokionez, Elsa eta Luceren senar-emazte harremanak azaltzen dira. Elsa bere senarrak engainatu duela jabetzen da. Harremanaren historia azaltzen da, matrimonio krisia eta hausturarekin bukatzen dena. Elsaren familia ere ezagutzen dugu. Nobelaren erritmoa ahuldu egiten da, ez dago progresiorik, Elsaren gertaera, egoera eta pentsamenduen akumulazioa besterik ez. Irakurlea Elsaz aspertzen hasten da.

Jon Etxaide (Donostia, 1920ko martxoaren 27a)

Euskal nobela historikoaren gailurra

Jon Etxaide asterokoan hasi zen lanean eta bakarkako saioak egin zituen. Euskal nobela historikoa gorenera eraman zuen. Frankismoak egindako genozidioa azaldu zuen. Antzerkia ere egin zuen. Ezizenak erabiltzea gustatzen zitzaion. Gorbatadun taldearekin lan egin zuen eta atxilotu egin zuten. Euskararen batasunerako lanak egiten jarraitu zuen.

Liburuak

• Bizitzaren zentsuari buruz, narratiba historikoa landu zuen.
• Itzulpenak aldizkarietan.
• Ipuinak: 1950ean Alos-torrea erromantzea. Purra purra ipuin bildumak eta kontakizunak.
• Eleberri historikoak idatzi zituen, Gorrotoa lege lana, besteak beste.
• Antzezlanak: Amaiur (1951), gudarien kontakizuna.
• Artikuluak El Diario Vasco egunkarian, bertsoak, lagun bati buruz.

Pentsaera

Errealitatearen eta fikzioaren arteko harremanak aztertu zituen. Gertaera historikoak errealitatetik baztertzeko joera zuen. Alostorrea (1950) eta Joanak (1955) dira bere lan ezagunenetako batzuk.

Ikuspegi morala

Bakartia zen, ez zitzaion gustatzen ikastea, baina idazten hasi zen. Erromantikoa zen. Bizitza ez zuen maite, eta erlijioa erabiltzen zuen. Bere liburuen mamia Jainkoa eta bizitza ziren, horietan oinarrituta idazten zuen.