Testuaren ezaugarriak: egokitasuna, koherentzia eta kohesioa

Laburpena

Dokumentuak testu baten hiru ezaugarri nagusiak azaltzen ditu: egokitasuna, koherentzia eta kohesioa. Egokitasunean komunikazio-egoerako faktoreak (ingurune fisikoa, deiktikoak, ingurune soziala), modalizazioa eta erregistroak aztertzen dira. Koherentzian gaia eta gaiaren progresioa lantzen dira, eta kohesioan erreferentzia-mekanismoak (errepikapena, elipsia, pronominalizazioa).

Funtsezko puntuak

Egokitasuna: testua testuinguruarekin egokitzea da, komunikazio-egoerarako egokiena hautatuz.
Deiktikoak hizkuntza-unitateak dira, igorlea, hartzailea, unea eta tokia adierazteko erabiltzen direnak.
Erregistroak hiru mota nagusi ditu: orokorra edo arrunta, kolokiala edo lagunartekoa, eta kultua edo jasoa.
Koherentzia: testuaren edukia modu argi, logiko eta landuan ematea da, informazio garrantzitsua bereizita.
Kohesioa: esaldien arteko lotura sintaktikoa da, testu kohesionatua lortzeko funtsezkoa.
Erreferentzia-mekanismoak dira errepikapena, elipsia eta pronominalizazioa/determinazioa.

Frogatu zeure burua

Egokitasuna

Egokitasuna: Testua testuinguruarekin egokitzea esan nahi du. Hizkuntzak eskaintzen dituen aukera linguistikoetatik komunikazio-egoera bakoitzerako egokiena aukeratzen jakitea da.

Komunikazio-egoeraren faktoreak

Ingurune fisikoa: Komunikazioa noiz eta non gertatzen den.
Deiktikoak: Komunikazio-egoerako elementuei (igorlea, hartzailea, unea, tokia) erreferentzia egiteko modua da; horretarako erabiltzen ditugun hizkuntza-unitateak deiktikoak dira.
Pertsonenak: Solaskidea seinalatzeko erabiltzen diren testuko elementuak dira: pertsona-izenordainak, erakusleak eta aditzeko pertsona-morfemak, batik bat.
Tokienak: Adierazpenaren tokiaren aztarna edo isla gertatzen dira: erakusleak, leku-aditzondoak eta adizlagun batzuk dira erabilienak.
Denborazkoak: Adierazpenaren unearen isla dira: aditz-denbora, denbora-aditzondoak eta erakusleak, bereziki.
Ingurune soziala: Hitz egiteko modua aldatu egiten da aurrean ditugunak haurrak ala nagusiak diren, jende ikasia ala ezjakina den, taberna batean ala ospitale batean dauden, funtsik gabeko ala garrantzizko gai batez mintzo garen, eta beste mila faktore sozialen arabera.

Modalizazioa eta Erregistroa

Modalizazioa: Testu egokia sortzeko, tentuz zaindu beharreko elementuei esaten zaie modalizatzaileak.

Erregistroa: Egoera ezaugarrien arabera, igorleak hautatu duen hizketa moduari deritzo.

Orokorra edo arrunta: Teknizismo eta aparteko jakintza-gradu berezirik eskatzen ez duen erregistroa da.
Kolokiala edo lagunartekoa: Familia edo lagunarteko tratuan erabiltzen du hiztunak. Adierazkortasuna, adiskidetasuna, arrunkeriak esatea, silabak jatea eta hitz-lelo edo komodin asko erabiltzea ditu ezaugarri.
Kultua edo jasoa: Zuzentasunari eta zehaztasunari ematen dio garrantzia: ahoskera zaindua, egokitasun gramatikala, zuzentasun ortografikoa, lexiko zabala eta zehatza.

Koherentzia

Koherentzia: Testuaren edukia modu argi, logiko eta landuan ematea. Hau da, testuko egitura, progresioa eta ordena logikoa zaintzea, informazio garrantzitsua ez denetik bereiztea.

Gaia: Zertaz ari garen, alegia. Gaia garbi izatea ezinbestekoa da, azaldu behar diren ideiek hura baitute ardatz.
Gaiaren progresioa: Testuan informazio garrantzitsua eta beharrezkoa dago alde batetik, eta bigarren mailakoak bestetik. Bereizi egin behar dira bi informazio mota horiek, eta garrantzitsua modu jakinean egituratu.

Kohesioa

Kohesioa: Testuko esaldiek eman behar duten lotura sintaktikoari deritzo. Horiek ondolotzea da testu kohesionatu bat lortzea.

Erreferentzia mekanismoak

Askotan agertzen da testuan lehendik agertua den elementu bati, hurrengo perpausean edo paragrafoan, berriro erreferentzia edo aipamena egitea. Hori ordezkatzeko hainbat gauza egin daitezke:

Errepikapena: Hitz bat errepikatzean datza.
Elipsia: Elementu bat esan gabe uztea, kohesioarengatik ulertzen baita.
Pronominalizazioa/Determinazioa: Beste baten ordezko lana egiten duten hizkuntza-elementu modu bat da.

Ohiko galderak

Zer da egokitasuna testuetan?

Testua testuinguruarekin egokitzea da. Hizkuntzak eskaintzen dituen aukera linguistikoetatik komunikazio-egoera bakoitzerako egokiena aukeratzea da.

Zein dira erregistro mota nagusiak?

Orokorra edo arrunta, kolokiala edo lagunartekoa, eta kultua edo jasoa. Kultuan zuzentasuna eta zehaztasuna dira garrantzitsuenak, kolokialean berriz adierazkortasuna eta familiartasuna.

Zer da elipsia?

Elementu bat esan gabe uztea da, kohesioagatik ulertzen baita. Erreferentzia-mekanismo bat da.