Pedro de Axular: Euskal Prosagile Handia eta 'Gero' Obra

Biografia

Pedro de Axular, 1556an Urdaxen (Nafarroa) jaioa eta 1644ko apirilaren 8an Saran (Lapurdi) hil zen, 88 urterekin. XVI. eta XVII. mendeetako euskal prosagile onena izan zen.

Axularren bizitza eta ibilbidea

Axular Salamancako Unibertsitateko ikaslea izan zen. 1596an apaiztu zen, gotzainak errentadun postu edo kargurik eman beharrik izan gabe. Horrela, lehen urteak Lapurdin eman zituen predikatzen. Geroago, sermoiak ematen izandako arrakastaren ondorioz, arlo horretan ospetsu bilakatu zen.

1600. urtean Sarako (Lapurdi) erretore izendatu zuten, bertako titularrak, Juan Douametek, osasun arazoak zirela eta, postua utzi ondoren. Hilabete gutxira, Axular beste apaiz batekin kargua eskuratzeko lehian sartu zen; azkenean, Axularrek lortu zuen kargua eskuratzea.

Lanak

Gero (1643): Euskal Literaturaren Maisulana

Axularrek liburu bakarra argitaratu zuen bizirik zegoela. Hark Gero, bi partetan partitua eta berezia (edo Gero izenarekin ezaguna) liburua idatzi zuen. Axular hil baino urtebete lehenago, 1643an, argitaratu zen, lapurtera klasikoan idatzita eta garaiko euskaldunei zuzendua.

Izenburuak "bi partetan partitua" dela aipatu arren, liburu bakarra aurkitu da. Batzuek bi parteak nahasian ageri direla diote, baina denek ez dute iritzi bera partekatzen, bigarren zatia betirako galduta dagoelakoan baitaude. 1643an argitaratutako liburua 623 orrialdek eta 60 pasartek osatzen dute.

Gero liburuaren ezaugarriak

Axular elizgizona zen, eta bere ideiei jarraituz idatzi zuen Gero. Liburua euskal literaturaren lehen prosazko liburu original argitaratua da. Maisulantzat hartzen da, ezaugarri hauek betetzen dituelako:

• Eduki aberatsa.
• Literatura ederrekoa.
• Egitura dotorez betea.
• Antzinatasuna eta originaltasuna.

Erlijio liburu edo gida liburu honen bitartez, idazleak irakurlearen jokabidean eragin nahi du.

Sinonimia eta esanahi bereko perpaus molde desberdinen ugaritasuna erabiltzen du liburuan, modu errazean adierazita, bertako ideiak ahalik eta euskaldun gehienek uler ditzaten. Liburua jende xeheak ere irakurtzeko izan zedin idatzi zuen; Axular ez zen inoiz herri mintzairatik urrun ibili. Garbi adierazita egoteko, joskera argia eta lexiko ulergarria eskatzen ditu bere idazlanetan. Horrela, obra guztiz ulergarria gertatzen zaio Ipar Euskal Herriko egungo irakurle euskaldunari, eta Hego Euskal Herrikoek ere irakur dezakete, neke handiegirik gabe.