Nekazaritza eta abeltzaintza: faktore fisikoak, giza faktoreak eta ekoizpen motak

Laburpena

Dokumentu honek nekazaritzaren eta abeltzaintzaren oinarriak laburtzen ditu. Faktore fisikoak (klima, erliebea eta lurzorua) eta giza faktoreak (biztanleria, teknikak, ekoizpen helburua eta politikak) azaltzen dira. Gainera, abeltzaintza estentsiboa eta intentsiboaren ezaugarriak eta ingurumen arazoak aztertzen dira.

Funtsezko puntuak

Nekazaritza lurra lantzea da elikagaiak eta lehengaiak lortzeko.
Klima eta erliebea faktore fisiko garrantzitsuak dira: tenperatura altitudearekin jaitsi egiten da.
Lurzoruaren arabera ureztatzeko eta ongarritzeko beharra aldatzen da: buztina, hondarra eta lohia.
Familia kontsumorako polilaborantza dago eta merkaturako monolaborantza.
Abeltzaintza estentsiboa lur zabaletan egiten da eta inbertsio txikia eskatzen du; intentsiboa ukuiluan egiten da eta produktibitate handia du.
Abeltzaintza intentsiboak ingurumen arazoak sortzen ditu: estresa animalietan, ur kutsadura eta metano igorpena.

Frogatu zeure burua

Nekazaritza: Faktore Fisikoak eta Giza Faktoreak

Nekazaritza lurra lantzea da, giza eta animalia kontsumorako elikagaiak eta industriarako lehengaiak eskuratzeko.

Faktore Fisikoak

Klima: Laboreak ez dira hazten euri asko edo gutxi egiten badu, edo tenperatura oso altuetan (adibidez, 45 °C-tik gora) edo oso baxuetan (adibidez, 10 °C-tik behera).
Erliebea: Altitudea igo ahala tenperatura jaitsi egiten da. Horregatik, terraza edo baratze maila handietan ezin da landatu.
Lurzorua: Konposizio kimiko edo biologikoaren arabera:
- Buztin-lurzorua: Drainatze sistema onak behar dituzte landatzeko.
- Hondar-lurzorua: Ura azkar xurgatzen du. Horregatik, sarritan ureztatu eta ongarritu behar da.
- Lohi-lurzorua: Ibaien haranetan izaten da. Onena da, landareek behar duten ura eta mantenugaiak atxikitzen dituztelako.

Giza Faktoreak

Biztanleriaren kopurua: Gero eta jende gehiago egoteagatik, gero eta lur landatu gehiago behar dira.
Nekazaritza teknikak: Garapen bidean dauden herrialdeetan teknika tradizionalak erabiltzeagatik, produktibitatea jaitsi egiten da.
Ekoizpen helburua:
- Familia kontsumoa: Labore mota gehien hazten dituzte (Polilaborantza).
- Merkatuko nekazaritza: Labore jakin batean espezializatzen dira (Monolaborantza).
Globalizazioa: Herrialdeen artean produktuak saltzeko aukera ematen du. Horrekin, produktuen kalitateak gora egiten du eta prezioak behera.
Nekazaritza politikak: Nekazaritza erreformetarako legeak (nobleen, elizaren eta herriaren lurrak merkatura ateratzeko), plan hidrologikoak (lurrak ureztatzeko), diru-laguntzak eta kuotak.
Ingurumen politikak: Ureztatzeko uraren kontsumoa arautzeko eta pestiziden eta ongarrien erabilera mugatzeko.

Abeltzaintza

Abeltzaintza animaliak haztean datza, haien produktuak (haragia, esnea, arrautzak, larrua, artilea, eztia) lortzeko.

Animalia ohikoenak: Behiak, ardiak, txerriak, hegaztiak, ahuntzak eta zaldiak.

Abeltzaintza Estentsiboa

Ustialeku handietan egiten da.
Inbertsio txikia eskatzen du, baina produktibitatea ere txikia da.
Herrialde garatuetan saltzeko izaten da.
Larre ugariko lurraldeetan ematen da.

Abeltzaintza Intentsiboa

Estentsiboa baino ustialeku txikiagoetan egiten da.
Diru asko inbertitu behar da teknologian eta pentsuetan, baina produktibitatea handia da.
Urte osoan ukuiluan egiten den abeltzaintza da.
Merkaturako ekoizten da.
Ingurumen arazoak:
- Animaliei estresa eragiten die.
- Simaur kantitate handiak ura kutsatzen du.
- Belarjaleek metanoa igortzen dute (berotegi efektua).

Ohiko galderak

Zein faktore fisikok eragiten dute nekazaritzan?

Klimak, erliebeak eta lurzoruak. Tenperatura oso altuek edo baxuek laboreak hazteko aukera kentzen dute, eta altitudea igo ahala tenperatura jaitsi egiten da.

Zein da polilaborantzaren eta monolaborantzaren arteko aldea?

Polilaborantzan familiaren kontsumorako labore mota asko hazten dira. Monolaborantzan, berriz, merkaturako labore jakin batean espezializatzen dira.

Zein da abeltzaintza estentsiboaren eta intentsiboaren arteko aldea?

Estentsiboa ustialeku handietan eta inbertsio txikiarekin egiten da. Intentsiboa ustialeku txikiagoetan egiten da, diru asko inbertituz eta produktibitate handiarekin.