Unibertsoa, Lurra eta Eguzki Sistema: laburpen eta oinarrizko kontzeptuak

Laburpena

Dokumentuak Unibertsoaren eta Lurraren oinarrizko kontzeptuak laburbiltzen ditu: Esne Bidea, Eguzki Sistemako planetak, eklipseak, ilargi aldiak eta Lurraren higidurak. Ikasleek atmosferaren geruzak, Lurreko uraren banaketa eta harri motak ere ikasiko dituzte. Azken atalean loreen zatiak deskribatzen dira.

Funtsezko puntuak

Gure galaxia Esne Bidea da, eta Eguzkia da gure izarra.
Eguzki Sisteman 8 planeta daude: Merkurio, Artizarra, Lurra, Jupiter, Saturno, Urano eta Neptuno.
Lurrak bi higidura ditu: translazioa (urtaroak sortzen ditu) eta errotazioa (eguna eta gaua sortzen ditu).
Eguzki-eklipsea Ilargia Eguzkiaren eta Lurraren artean dagoenean gertatzen da; ilargi-eklipsea, berriz, Eguzkia, Lurra eta Ilargia lerro bakar batean daudenean.
Lurreko uraren %97 gazia da eta %3 ur geza; ur geza gehienak izotz eta elurretan daude (%79).
Harri sedimentarioak, magmatikoak eta metamorfikoak bereizten dira eratze-prozesuaren arabera.

Frogatu zeure burua

Gure Galaxia: Esne Bidea

Gure galaxiari Esne Bidea deitzen zaio.

Izarrak eta Eguzkia

Izarrek beren argia eta energia dute. Gure izarraren izena Eguzkia da, handiena.

Planetak eta Lurra

Planetek izar baten inguruan biratzen dute. Gu bizi garen planetak Lurra du izena.

Asteroideak

Asteroide batek planeta bat jotzen duenean, kraterrak sortzen dira. Asteroideek izar baten inguruan ematen dute bira.

Kometak

Kometek Eguzkiaren inguruan ematen dute bira.

Eguzki Sistemako 8 Planetak

8 planeta daude: Merkurio, Artizarra, Lurra, Jupiter, Saturno, Urano, Neptuno.

Unibertsoa eta Big Banga

Gure unibertsoa Big Bang eztandarekin sortu zen.

Galaxiak

Galaxiek hainbat forma dituzte: kiribilak, barradunak, irregularrak, eliptikoak.

Lurraren Higidurak

Lurrak bi higidura ditu: translazioa eta errotazioa.

Translazioa

Translazioa: Urtaroak sortzen dira. Eguzkiaren inguruan bira ematen dio.

Errotazioa

Errotazioa: Eguna eta gaua sortzen ditu. Bere ardatzaren inguruan bira ematen dio.

Eklipseak

Eguzki-eklipsea

Eguzki-eklipsea: Ilargia Eguzkiaren eta Lurraren artean pasatzen da, eta bere itzalak Lurra ukitzen du.

Ilargi-eklipsea

Ilargi-eklipsea: Ilargi betearekin izaten dira beti, eta Eguzkia, Lurra eta Ilargia lerro bakar batean daudenean gertatzen da.

Ilargi Aldiak

Ilberria
Ilgora
Ilbetea
Ilbehera

Airea eta Atmosfera

Airea elementu hauek osatzen dute: nitrogenoa, oxigenoa, ozonoa, eta berotegi-efektua eragiten duten gasak.

Atmosferaren Geruzak

Troposfera
Estratosfera
Mesosfera
Termosfera

Lurreko Ura

Lurreko uraren %97 gazia da, eta uraren %3 soilik da ur geza.

%79 izotz eta elurretan
%20 lurpeko urak dira
%1 aintziretan, ibaietan eta lurzoruan dago

Hidrosfera

Hidrosferak Lurreko ur guztiak osatzen du, hiru egoeratan:

Ur solidoa: izotza eta elurra
Ur likidoa: itsasoak, ibaiak eta aintzirak
Ur gasa: airean dagoen lurruna

Mineralak

Mineralak material solido naturalak dira. Ez dituzte organismo bizidunek sortzen, eta substantzia bakar batez daude osatuta.

Harri Motak

Harri sedimentarioak: sedimentuak metatuz eta trinkotuz eratutakoak dira.
Harri magmatikoak: magma hoztearen ondorioz sortuak dira.
Harri metamorfikoak: lurrazalaren barnean eratutakoak dira.

Lorearen Atalak

Loreak, landarearen gametoak dituen organoa da. Bertan, atal hauek bereizi behar dira:

Pedunkulua: (adarra)
Kaliza: (sepaloak, petaloak ateratzen diren lekua)
Korola: (petaloak)
Lorezila: (erdian dagoena, punta duena)
Lore-orratza: (erdian dagoena, bakarra)

Ohiko galderak

Zein higidura ditu Lurrak?

Lurrak bi higidura ditu: translazioa, Eguzkiaren inguruan ematen duena eta urtaroak sortzen dituena, eta errotazioa, bere ardatzaren inguruan ematen duena eta eguna eta gaua sortzen dituena.

Zer da mineral bat?

Mineralak material solido naturalak dira, organismo bizidunek sortzen ez dituztenak eta substantzia bakar batez osatuta daudenak.

Zein da Lurreko uraren banaketa?

Lurreko uraren %97 gazia da. Ur geza %3 da, eta horren %79 izotz eta elurretan, %20 lurpeko uretan eta %1 aintziretan, ibaietan eta lurzoruan dago.