Lipidoak eta Proteinak: Egitura eta Funtzioak

Gantzak eta Azilglizeridoak

Gantz molekula bat glizerol molekula batekin (lotura kobalentearen bidez) lotutako gantz-azido batek, bik edo hiruk osatzen dute. Gantz ugarienak neutroak edo triazilglizeridoak dira, eta molekula hidrofobikoak dira, ez baitute talde polarrik edo karga elektrikodun talderik.

Olioak inguruko tenperaturan likidoak dira, gantz-azido asegabeek osatzen dituztelako; landareetan egoten dira. Bilgorrak solidoak dira, batez ere animalietan aurkitzen direnak eta gantz-azido aseek osatzen dituzte.

Azilglizeridoen Funtzioak

• Energia epe luzean biltzea: Gantzak animalien eta landare batzuen zeluletan biltzen dira, energia-biltegi gisa, gluzidoek baino bi aldiz energia kantitate handiagoa ematen baitute gramoko.
• Tenperatura isolatzea eta organoak babestea: Triazilglizeridoek ez dute beroa ondo eroaten eta, beraz, ugaztunen larruazalaren azpiko gantz geruzek isolatzaile termiko gisa jarduten dute. Gainera, organoen inguruan bildutako gantzak babestu egiten ditu kolpeetatik.

Fosfolipidoak

Azido fosforikoa dutelako hartzen dute izen hori. Egitura-funtzioa dute, mintz biologikoak eratzen baitituzte.

Fosfoglizeridoak

Glizerol molekula batek osatzen ditu, non bi hidroxilo bi gantz-azidorekin esterifikaturik dauden, eta hirugarrena, berriz, azido fosforiko batekin eta alkoholarekin. Molekula anfipatikoak dira; hau da, buru hidrofilo bat dute, azido fosforikoz eta alkoholez osatua, eta zona hidrofobo bat, gantz-azidoen kateak dituena. Fosfoglizeridoak ur-disoluzioetan daudenean, geruza bikoitzak eratuz banatzen dira, eta horiek mintz zelularren oinarriak dira. Bertan, buru hidrofiloak kanporantz gelditzen dira, urarekin kontaktuan, eta buztan hidrofoboak elkarren aurrean daude.

Esfingolipidoak

Azido fosforiko batek, alkohol batek, gantz-azido batek eta esfingosina izeneko molekula batek osatzen dituzte. Anfipatikoak dira, eta mintz zelularretan daude, batez ere nerbio-zeluletan.

Beste Lipido Saponifikagarri Batzuk

Glukolipidoak

Egituran azukreak dituzte, anfipatikoak dira, eta mintz zelularren barruan daude.

Argizariak

Lipido apolarrak direnez, iragazgaiztasuna eragiten dute eta landareetan ura galtzea ekiditen dute.

Lipido Ez-Saponifikagarriak

Esteroideak

Esteranozko molekula zikliko batetik sortzen dira. Adibidez: Kolesterola, mintz zelularraren osagaia eta beste esteroide batzuen aurrendaria; eta D bitamina, kaltzioaren metabolismoa erregulatzen duena.

Terpenoak

Isoprenoaren deribatuak dira. Aipagarriak dira xantofiloak eta karotenoak bezalako pigmentuak, fotosintesian parte hartzen dutenak, eta beta-karotenoa (A bitaminaren aurrendaria).

Proteinak

Aminoazidoak

Aminoazido bat amino talde batek, karboxilo talde batek eta alboko kate batek osatzen dute, eta horiek alfa karbono izeneko karbono atomo batekin daude lotuta. Karboxilo taldea eta amino taldea egotearen ondorioz, aminoazidoek azidotzat edo basetzat jarduteko ahalmena dute, eta, beraz, molekula anfoteroak dira. Aminoazidoak lotura peptidiko izeneko lotura kobalente baten bidez lotzen dira. Bi aminoazido lotuz gero, dipeptido bat lortzen da; hiru lotuz gero, tripeptido bat, etab. Aminoazido asko lotzen direnean, egituraren izena polipeptido da. Sortutako kateak 10.000tik gorako pisu molekularra izanez gero, proteina izena hartzen du.

Proteinen Egitura

Proteinaren egitura: Proteinak aminoazido kopuruaren eta horien ordenaren arabera bereizten dira. Proteina jakinaren egitura espaziala (forma) aminoazido-sekuentziaren araberakoa da, eta egitura horretatik proteinaren funtzio biologikoa ateratzen da.

Proteinen Funtzio Nagusiak

• Egitura-funtzioa

  • Mintz zelularraren glukoproteinak.
  • Tendoien, kartilagoen eta hezurren kolagenoa.
  • Azazkalen, ileen eta lumen keratina.

• Erreserba-funtzioa

  • Arrautzaren oboalbumina.
  • Esnearen kaseina.

• Garraio-funtzioa

  • Oxigenoa garraiatzen duen hemoglobina.
  • Odol-plasman disolbatu ezin diren lipidoak garraiatzen dituzten lipoproteinak.

• Defentsa-funtzioa

  • Organismoan sartutako substantzia arrotzak neutralizatzen dituzten antigorputzak.
  • Odolaren koagulazioan parte hartzen duten fibrinogenoa eta tronbina.

• Funtzio uzkurkorra

  • Muskuluen uzkurdura eragiten duten aktina eta miosina.

• Funtzio hormonala

  • Glukosaren metabolismoa erregulatzen duen intsulina.
  • Hazkundearen hormona.

Entzimak

Entzimak proteina molekulak dira, izaki bizidunen barruko erreakzio kimikoen abiadura bizkortzen dutenak, hau da, katalizatzaile biologikoak dira. Erreakzio entzimatikoetan, erreakzionatzen duten molekulak substratuak dira, eta sortzen diren substantziak, berriz, produktuak.

Entzimen ezaugarri nagusia espezifikotasun handia da. Entzima bakoitzak substratu batean edo substratu oso gutxitan jardun dezake. Espezifikotasuna, izan ere, erreakzio entzimatikoetan entzima (E) eta substratua (S) lotu eta multzo iragankorra sortzearen ondoriozkoa da: entzima-substratu multzoa (ES). Hori, eraldaketaren ostean, banandu egiten da, erreakzioaren produktuak (P) eta entzima askea sortuz.