Lehen Mundu Gerraren Garapena: Gertaera Nagusiak

Lehen Mundu Gerraren garapena

Gerra mundu-gerra bihurtu zen, potentzia nagusiak eta beren inperioetako herrialdeak elkarren aurka aritu zirelako. Lehen Mundu Gerrak lau urte iraun zuen (1914-1918) eta Entente Hirukoitzaren garaipenarekin amaitu zen. Gerra lau alditan bereiz daiteke:

1. Mugimendu gerra (1914ko abuztua)

Alemaniarren planaren helburua Frantzia azkar garaitzea zen, ondoren Errusiaren kontra borrokatzeko. Alemaniako Estatu Nagusiak Schlieffen Plana diseinatu zuen, Belgika zeharkatuz Frantzian ezusteko erasoaldi handi bat egiteko asmoarekin. Hala ere, 1914ko irailean, Marneko guduan, alemaniarrak geldiarazi zituzten Paristik kilometro gutxitara. Jarraian, alemaniarrek errusiarrak garaitu zituzten Tannenbergen eta Masuriako aintziretan.

2. Posizioen gerra (1914-1917)

Alemaniarren erasoaldiaren porrotak fronteak sendotzea eragin zuen; helburua lortutako posizioak babestea zen:

• Mediterraneoan: Britaniarrek Bosforoz eta Dardaneloz jabetzeko ahalegina egin zuten Turkia babesteko, baina Gallipolin porrot egin zuten.
• Afrikan: Britaniarrek alemaniar koloniak konkistatu zituzten.
• Ekialde Hurbilean: Aliatuek Otomandar Inperioaren jabetzak okupatu zituzten, arabiar nazionalisten laguntzaz.
• Itsasoan: Gatazka egon zen eta horrek itsaspeko gerra eragin zuen.

3. 1917ko krisia

1917an egoera militarra aldatu egin zen bi arrazoi nagusirengatik:

• Errusiako Iraultza: Tsarra tronutik kendu eta gobernu komunista ezarri zuten. 1918an, gobernu berriak Brest-Litovskeko Ituna sinatu zuen; Errusiak gerra utzi eta Alemaniari lurralde asko eman zizkion.
• Estatu Batuen sarrera: AEBak neutralak ziren eta aliatuei hornidura saltzen zieten. Baina 1915ean, Lusitania transatlantikoa hondoratu ondoren, gerran sartu ziren. Aliatuen blokeari milioi bat soldadu baino gehiago eta beren industria indartsua eman zizkioten.

4. 1918ko erasoaldia eta gerraren amaiera

Errusiak atzera egiteak aukera eman zion Alemaniari udaberriko azken erasoaldia egiteko, baina porrot egin zuten AEBek aliatuak laguntzen zituztelako. Aliatuek kontraerasoa egin zuten bitartean, Austrian mugimendu independentistak sortzen ari ziren. Hainbat inperio ezin izan zioten eutsi eta errenditu egin ziren. Azkenean, 1918ko azaroan amaitu zen gerra.