Karl Marx: Testuinguru Historikoa eta Soziala

Biografia

Trier (Prusia) 1818 – Londres 1883

Testuinguru Soziala

Industria Iraultza

XVIII. mendearen bigarren zatitik XIX. mendearen hasierara arte — Britainia Handia, Belgika (Valonia), etab.

Ezaugarriak

• Zientzia eta teknologiaren aplikazioa ekoizpenera.
• Ehungintza eta burdingintza industrien mekanizazioa.
• Lan-harremanen despertsonalizazioa.
• Energia-iturri berriak (lurruna, ikatza).
• Garraiobideen iraultza (trena, lurrun-itsasontziak).
• Hiri-proletalgoaren agerpena.

Ondorioak

• Demografikoak: Populazioa nekazaritza-ingurunetik hirietara mugitu zen. Migrazioak.
• Ekonomikoak: Kapitalismoa eta serieko ekoizpena.
• Sozialak: Proletalgoa eta langile-mugimenduaren sorrera.
• Ingurugirokoak: Kutsadura eta lurraren ustiaketa irrazionala.

Langile Mugimendua

Bizi-baldintzen degradazioa

• Lanaldiaren luzapena.
• Soldaten jaitsiera.
• Haurren lana.
• Gizarte-babesik eza: gaixotasun, zahartzaro eta langabezia egoeren aurrean.

Langileen kontzientzia hartzea

• Luddismoa (1811 – 1816).
• Lehen sindikatuak (Trade Unions): Erreibindikazio ekonomikoak, grebak eta kartismoa (sufragio unibertsala).
• Barne-zatiketa, errepresioa eta 1848ko iraultzaren porrota.
• Ezkerreko erakunde errepublikarrak: Alderdi Komunista eta Lehen Internazionala (1864).
• Sozialista eta anarkisten arteko zatiketa.
• Bigarren Internazionala (1889): Sozialdemokratak eta komunistak.
• Hirugarren Internazionala (Komunista) (1919).

Testuinguru Politikoa

Aliantza Santua eta Antzinako Erregimenaren Berrezarpena

• Monarkien ahalegina tradizioan legitimatzeko.
• Tronuaren eta aldarearen arteko lotura.
• Kontrairaultza eta absolutismoaren berrezarpena.

XIX. mendeko Iraultzak

• 1820: Hirurteko Liberala Espainian eta Greziaren independentzia.
• 1830: Uztaileko iraultza Frantzian (monarkia parlamentarioa ezartzen da) eta Belgikaren independentzia.
• 1848: Iraultza liberalak eta nazionalistak. Langile-mugimenduaren lehen erakustaldiak. Mugimendu iraultzaileak Frantzian (2. Errepublika), Alemanian, Polonian, Austrian eta Italian. Erregimen konstituzionalak.

Alemaniaren Batasuna eta Parisko Komuna

• 1871: Parisko Komuna, Gerra Franko-prusiarraren ondoren. 60 egun iraun zuen gobernu iraultzaileak.
• Alemaniaren batasuna (1871), Prusiaren hegemoniapean.

Iraultzen Mendea eta Gertaera Garrantzitsuak

1815ean, Waterloo-n, Napoleon betiko garaitua izan zen.

• Hasierako iraultzetan: Burgesia eta langileak Antzinako Erregimenaren aurka.
• Amaierakoetan: Langileak zapalkuntza burgesaren aurka.

Gertaera aipagarriak:

• Parisko Komuna.
• Kartisten manifestazioa Londresen (1848).
• 1848ko iraultza Parisen.
• Barrikadak Vienan (1848ko maiatzean).
• 1848ko martxoko iraultza Berlinen.