Iraultza-hirurtekoa eta Guardia Zibilaren papera Espainian
Iraultza-hirurtekoa
1868ko iraileko iraultzaren ondoren, Isabel II.a erreginaren erbesteratzearekin eta 1874ko Errestaurazioraino, Espainiako historian “Iraultza–hirurtekoa” deituriko aroa hasi zen.
Aro honetan ezegonkortasun politiko handia zegoen: hiru hauteskunde, zazpi gobernu, altxamendu militarrak, desadostasun politikoak, 1873ko Iraultza Kantonala, Hamar Urteko Gerra (1868–78) Kuban, Hirugarren Gerra Karlista, 1872an hasita… Guardia Zibila ezinbesteko instituzio bihurtu zen eta gobernu guztiek horren laguntza behar izaten zuten.
Halaber, egoera sozial eta politiko hau bandolerismoa berriro jaiotzeko egostegi egokia da, gudari ohi, iraultzaile edo, izan ere, gaizkile txikien talde asko ugaritzen zirelako bai eta ekartzen zuen botere-hutsuneagatik ere.
Hala, Prim-en Behin-behineko Gobernuak Landa-guardia deuseztatu zuen Guardia Zibilak lurraldeetako eremuan zegozkion eskumenak bere gain hartzeko asmoz. Geroago, Amadeo I.aren Monarkia Konstituzionalarekin, 1871n erreforma organikoa egin zen agenteak askoz eraginkorrago herrialdean zehar sakabanatzen, bandolerismoak gogorrago jotzen zituzten probintzietan zabaltzea bultzatzen eta komunikabideak eta azpiegiturak babesten.
1873an lortu zen delinkuentzia berri hau kontrolatzea, baina urtearen hasieran politika berriro arazoetan sartu zen Amadeo I.a abdikatu zenean eta Lehenengo Errepublika aldarrikatzean otsailaren 11n. Gatazkek, bandolerismoak, Bigarren Gerra Karlistak, iraultza kantonalek, eta abarrek ez zieten orduko guardia zibilei atsedenik eman.
Pi y Margall-aren lehenengo gobernua ordena publikoa eratzea saiatu zen hirietan Errepublikako Boluntarioen (Milizia Nazionaletik eratorriak) laguntzaz eta landetan Guardia Zibilaz. Halaber, dekretu bat diktatu zuen non Guardia Zibila Gobernazioaren Ministeriopean bakarrik egongo zela ezartzen zuen. Baina Armadak Guardia Zibila behar zuen karlisten kontra borrokatzeko eta zetorren gobernuak erabaki hau baliogabetu zuen eta Guardia Zibilak ohiko menpekotasun bikoitza berreskuratu zuen, Gerra Ministerio eta Gobernazioaren menpekotasuna, hain zuzen ere.
1874an nazioak krisi ekonomikoak eta kolonien galerak eragindako egoera soziopolitiko bitxiarekin topo egin zuen. Jatorria, benetan, 1805ean Trafalgarren jazotako porrotean zegoen, non itsasoko hegemonia behin betirako Erresuma Batuaren esku egongo zen eta Espainiak pixkanaka-pixkanaka Amerikako jabetzak galduko zituen.
Urtarrilean Pavía jeneralaren agindupean soldaduak eta guardia zibilak Kongresuan sartu ziren, Asanblada desegin zuen eta Lehenengo Errepublikari amaiera eman zion. Guardia Zibilarentzat hau da Prim-en garaiera itzultzea, hots, praktikan kapitantza nagusien menpekotasun osoa, Armadaren operazioen zutabeetan parte hartzea karlisten aurkako borrokan eta izaera militarra eta Gerrako Ministerioak antolaketari buruzko kontrola indartzea.