Intelektualismo moralaren eta ongiaren ezagutzaren inguruko hausnarketa filosofikoa
Intelektualismo morala: ongia ezagutzea nahikoa al da ongi jokatzeko?
Intelektualismo morala filosofiaren teoria etiko bat da, eta haren arabera, ongi jokatzeko beharrezkoa da ongia zer den ezagutzea. Teoria honen arabera, gaizkiaren sustraia ezjakintasuna da, hau da, pertsona batek gaizki jokatzen badu, benetan ona zer den ez dakielako da. Baina, egia al da ongia ezagutzeak beti ongi jokatzea bermatzen duela?
Intelektualismoaren aldeko jarrerak
Alde batetik, Sokrates eta Platon intelektualismo moralaren aldekoak dira. Sokratesen ustez, inork ez du gaizkia nahita egiten, baizik eta ezjakintasunagatik. Pertsona batek benetan ongia zer den ezagutzen badu, ongi jokatuko du, ongia ezagutzeak ekintza zuzenak egitera eramaten duelako. Platonek ere ideia hori defendatzen du, eta ongiaren ideia ezagutzea ezinbestekotzat jotzen du justiziaz eta zuzentasunez jokatzeko.
Intelektualismoaren aurkako jarrerak
Bestetik, sofistek intelektualismo moralaren aurkako jarrera dute. Sofista erlatibisten arabera, ez dago guztiontzat berdina den ongiaren definizio unibertsalik; izan ere, ona eta txarra zer diren pertsonaren edo gizartearen arabera alda daitezke. Sofista eszeptikoek, berriz, zalantzan jartzen dute egia unibertsalak ezagutzea posible denik. Horregatik, zalantzan jartzen dute ongiaren ezagutza ziurra izatea.
Gainera, Aristotelesek ere intelektualismo moralari kritika egiten dio. Haren ustez, ongia zer den jakitea ez da nahikoa ongi jokatzeko. Horretarako, borondate sendoa eta ohitura onak behar dira, ezagutzen duguna praktikan jartzeko. Adibidez, pertsona batek jakin dezake gezurra esatea gaizki dagoela, baina, hala ere, gezurra esan dezake bere interesak babesteko. Beraz, ezagutza ez da beti nahikoa gure ekintzak zuzentzeko.
Nire iritzia
Nire ustez, Aristotelesen jarrera sinesgarriena da, pertsona batek ongia zer den jakin dezakeelako, baina ez du beti horren arabera jokatzen. Hala ere, Sokratesek eta Platonek arrazoi dute ongia ezagutzea garrantzitsua dela esaten dutenean, ezagutzen ez duguna ondo egiteko zailtasun handiagoak baititugu.
Ondorioa
Ondorioz, ongia ezagutzea garrantzitsua da, baina ez da nahikoa ongi jokatzeko. Ezagutza horrez gain, borondatea, ohitura onak eta erabaki egokiak hartzeko gaitasuna behar ditugu. Beraz, pertsona ona izateko, ez da nahikoa ongia zer den jakitea; gure eguneroko ekintzetan praktikan jarri behar dugu.
Erlatibismo moralaren eta unibertsalismoaren arteko eztabaida
Erlatibismoa: Balore moralak unibertsalak ala erlatiboak dira? Hau da, pertsona guztiek balore moral berdinak izan beharko lituzkete, ala baloreak pertsona bakoitzaren eta gizarte bakoitzaren arabera alda daitezke? Galdera horri erantzuteko, bi jarrera filosofiko nagusi daude: unibertsalismoa eta erlatibismoa.
Unibertsalismoaren aldeko jarrerak
Alde batetik, unibertsalismo moralaren aldekoak Sokrates, Platon eta Aristoteles dira. Sokratesen ustez, ongia eta gaizkia zer diren ezagutzeko egia unibertsalak bilatu behar ditugu, eta ez gara gure iritzi pertsonaletan soilik oinarritu behar. Haren arabera, pertsona guztientzat balio duten printzipio moralak egon daitezke. Platonek ere balore unibertsalak defendatzen ditu, ongiaren ideia unibertsala eta objektiboa dela uste baitu; hau da, ongia ez da pertsona bakoitzaren iritziaren araberakoa. Aristotelesek, berriz, gizaki guztiek helburu komun bat dutela defendatzen du: zoriontasuna lortzea. Horretarako, bertuteak landu eta modu egokian jokatu behar dugu.
Erlatibismoaren aldeko jarrerak
Bestetik, unibertsalismoaren aurka sofistak daude, bereziki erlatibistak. Haien ustez, ez dago pertsona guztientzat balio duen egia moral bakar bat. Balore moralak gizartearen, kulturaren, garaiaren eta pertsonaren arabera aldatzen dira. Adibidez, kultura batean onartuta dagoen jokabide bat beste kultura batean gaizki ikus daiteke. Horregatik, sofisten arabera, ezin dugu esan balore moral guztiak berdinak izan behar direnik, gizarte bakoitzak bere arauak eta ohiturak baititu.
Nire iritzia
Nire ustez, bi jarrerek badituzte alde onak, baina unibertsalismoa beharrezkoa da pertsona guztien eskubideak eta duintasuna babesteko. Esaterako, tortura edo diskriminazioa ezin dira justifikatu kultura batek onartzen dituelako. Hala ere, erlatibismoak ere garrantzia du, kultura eta bizimodu desberdinak errespetatzen laguntzen digulako.
Ondorioa
Ondorioz, nire iritziz, oinarrizko balore batzuk unibertsalak izan behar dira, baina beste balore batzuk kulturaren eta gizartearen arabera alda daitezke. Pertsona guztien duintasuna eta eskubideak errespetatu behar ditugu, baina, aldi berean, beste kultura eta iritzi batzuk ulertzen eta errespetatzen saiatu behar dugu.
Demokrazia: sistema justua al da herritar guztien erabakia?
Demokrazia gobernu-sistema bat da, non herritarrek botere politikoan parte hartzen duten eta erabakiak hartzeko aukera duten, zuzenean edo ordezkarien bidez. Hala ere, galdera hau planteatu dezakegu: herritar guztiek erabakiak hartzeko eskubidea izateak sistema justua dela esan nahi al du? Galdera horri erantzuteko, demokraziaren aldeko eta kontrako argudioak aztertuko ditugu, Sofisten, Aristotelesen eta Platonen pentsamendua kontuan hartuta.
Sofisten jarrera
Alde batetik, Sofistek, konbentzionalistak izanik, defendatzen zuten legeak eta arauak gizakiek sortutako konbentzioak direla, eta ez direla naturalak edo unibertsalak. Horregatik, gizarte bakoitzak bere legeak adostu ditzake. Ikuspegi horretatik, demokrazia egokia da, herritarrek beren iritzia emateko eta erabakietan parte hartzeko aukera dutelako. Gainera, askatasuna eta berdintasuna sustatzen ditu.
Aristotelesen jarrera
Bestalde, Aristotelesen arabera, gobernu-sistema bat ona da guztion onura bilatzen badu. Haren ustez, agintariek ez dituzte beren interes pertsonalak lehenetsi behar, komunitate osoaren ongizatea baizik. Beraz, demokrazia justua izan daiteke, herritarren interesak eta beharrak kontuan hartzen baditu. Hala ere, gehiengoaren borondateak ez du beti guztion onura bermatzen.
Platonen kritika
Aitzitik, Platonek demokrazia kritikatzen zuen, herritar guztiek ez dutelako beharrezko ezagutza erabaki politiko egokiak hartzeko. Haren ustez, ezjakintasunak eta demagogiak herritarrak manipula ditzakete, eta horrek erabaki okerrak ekar ditzake. Horregatik, Platonek defendatzen zuen hiria jakintsuenek eta ongia ezagutzen dutenek gobernatu behar zutela.
Nire iritzia
Nire ustez, demokrazia sistema egokia da, herritarren askatasuna, berdintasuna eta parte-hartzea bermatzen dituelako. Hala ere, herritarrek informazioa izan behar dute eta modu arduratsuan erabaki behar dute. Gainera, gehiengoaren erabakiak ezin ditu gutxiengoen eskubideak urratu.
Ondorioa
Ondorioz, demokrazia ez da berez sistema perfektua, baina justua izan daiteke guztion onura bilatzen badu eta herritarren eskubideak errespetatzen baditu. Horretarako, askatasuna eta parte-hartzea ez ezik, heziketa eta erantzukizuna ere beharrezkoak dira.
Zoriontasuna: nola lor dezakegu?
Zer da zoriontasuna, eta nola lor dezakegu? Gizakiok zoriontsu izan nahi dugu, baina filosofo guztiek ez dute modu berean ulertzen zoriontasuna. Antzinako Grezian eta Helenismoan, filosofo askok gai horri buruz hausnartu zuten, eta hainbat teoria sortu zituzten. Horien artean, bi ideia nagusi nabarmendu ziren: zoriontasuna desioak neurriz tratatzean eta mina saihestean datzala, eta benetako askatasuna lortzeko gizartearen arau faltsuak kritikatu behar direla.
Lehen ideia: desioen kontrola eta mina saihestea
Lehenengo ideiari dagokionez, hedonismoak defendatzen du plazera dela zoriontasunaren oinarria eta mina saihestu behar dugula. Epikuroren arabera, ordea, ez dugu desio guztiak ase behar, batzuek sufrimendua ekar dezaketelako. Horregatik, desio naturalak eta beharrezkoak asetzea eta lasaitasuna bilatzea ezinbestekoa da. Hala ere, estoizismoak beste ikuspegi bat defendatzen du: zoriontasuna ez dago plazerean, baizik eta arrazoia erabiliz eta emozioak kontrolatuz bizitzean. Estoikoen arabera, ezin ditugu kanpoko gertaera guztiak kontrolatu, baina bai horien aurrean dugun jarrera. Zinikoek, berriz, uste zuten zoriontasuna bizimodu sinple baten bidez lortzen dela, behar artifizialak alde batera utzita.
Bigarren ideia: gizartearen arau faltsuen kritika
Bigarren ideiari dagokionez, zinismoak defendatzen zuen gizartearen ohiturak, arauak eta balio faltsuak kritikatu behar direla benetako askatasuna lortzeko. Zinikoen arabera, aberastasuna, ospea eta gizartearen onespena ez dira zoriontasunerako beharrezkoak; aitzitik, mendekotasuna sortzen dute. Hala ere, hedonismoak plazera eta barne-lasaitasuna lehenesten ditu, eta estoizismoak norberaren kontrola eta bertutea azpimarratzen ditu. Eszeptizismoak, bestalde, ziurtasun absolutuak zalantzan jartzea proposatzen du. Eszeptikoen ustez, gauza guztiei buruzko epaiketak eteteak lasaitasuna eta kezkarik eza ekar ditzake.
Nire iritzia
Nire ustez, zoriontasuna ez dago desio guztiak asetzean edo gizartearen arau guztiak baztertzean, baizik eta gure beharrak ezagutzean, arrazoiz jokatzean eta besteen iritziek gehiegi ez baldintzatzean. Gainera, garrantzitsua da benetan behar duguna eta gizarteak behar dugula sinestarazten diguna bereiztea.
Ondorioa
Ondorioz, zoriontasuna lortzeko, desioak kontrolatzea, pentsamendu kritikoa izatea eta kanpoko presioetatik askatzea beharrezkoa da. Beraz, hedonismoak, estoizismoak, zinismoak eta eszeptizismoak ikuspegi desberdinak eskaintzen dizkigute, baina guztiek lagun diezagukete bizitza lasaiagoa eta zoriontsuagoa izaten.