Metodo hipotetiko deduktiboa, falazia ohikoenak eta egia irizpideak

Laburpena

Dokumentu honek filosofia eta logikako hainbat gai laburbiltzen ditu: natur zientzien metodo hipotetiko deduktiboa eta bere hiru mailak, falazia ohikoenak, ezagutzaren aukera eta jarrerak (dogmatismoa, eszeptizismoa, kritizismoa, perspektibismoa) eta egia irizpideak. Ikasleak kontzeptu horien definizioak eta adibideak ulertuko ditu.

Funtsezko puntuak

Metodo hipotetiko deduktiboak hiru maila ditu: protokolozko enuntziatuak, legeak eta teoriak.
Legeak hasieran hipotesiak dira; egiaztatuta geratzen direnean lege naturaltzat hartzen dira.
Falazia ohikoenak dira galdera konplexuak, argudio zirkularra eta ad hominem.
Dogmatismoak ezagutza ziurra dela uste du; eszeptizismoak ezagutza fidagarria ezinezkoa dela dio.
Kritizismoa dogmatismoaren eta eszeptizismoaren arteko jarrera da; kantiarrak arrazoimenaren kritika egitea proposatzen du.
Egia irizpideak: autoritatea, tradizioa, elkarrekikotasuna, koherentzia logikoa, erabilgarritasuna eta ebidentzia.

Frogatu zeure burua

1. Metodo Hipotetiko Deduktiboa

Natura zientzietako metodo honek hiru maila ditu:

Protokolozko enuntziatuak: Enpirikoki egiaztatzeko moduko fenomenoak azaltzen dituzte.
Legeak: Enuntziatu unibertsalak dira, fenomeno jakin batzuen portaera edo erlazio erregularrak eta iraunkorrak aztertzen dituzte. Hasieran hipotesiak besterik ez dira izaten, baina, egiaztatuta geratzen direnean, lege naturaltzat hartzen dira.
Teoriak: Enuntziatu unibertsalak dira, eta horietatik zientzia baten lege guztiak deduzi daitezke.

5. Falazia Ohikoenak

Argudioetan akatsak sortzen dituzten arrazoibideak dira:

Galdera konplexuak: Galdera batzuek aurresuposizioak izaten dituzte. Batzuetan egokia da halako galderak egitea, baina solaskidearentzat tranpak ere izaten dira askotan. Hori gertatzen denean, solaskidea nahastea du helburu.
Argudio zirkularra: Esanahi bereko hainbat arrazoi ematen ditugu, esandako hori defendatzeko. Horrelako argudioak akatsak dira, ez baitute laguntzen elkarrizketaren helburua lortzen. Izan ere, argudio zirkularrek ez dute ezertxo ere frogatzen.
Ad hominem: Argudioek solaskidearen kontra jotzen dute, haren iritzia ezeztatzeko. Solaskideari kritikatzeari ekiten zaio, besterik gabe, haren ustezko akatsak edo haren komunitatearen gabeziak aipatuz.

8. Ezagutzeko Aukerak eta Jarrerak

Dogmatismoa: Ezagutzen dutela ziur dauden pertsonen sineskortasuna adierazten du. Izan ere, gure ezagutza-ahalmenak horretarako gai direlakoan daude pertsona horiek.
Eszeptizismoa: Ezinezkoa da ezagutza fidagarriak eskuratzea, zeren inoiz ez baitago nahikoa frogarik zerbait egiazkotzat hartzeko.
Kritizismoa: Dogmatismoaren eta eszeptizismoaren arteko jarrera da.
- Kritizismo kantiarra: Arrazoimenaren kritika egitea iradokitzen du, noraino ezagutu dezakeen jakiteko.
- Arrazionalismo kritikoaren kritizismoa: Ezagutza guztiak faltsuak direnez, frogatu egin behar dira.
Perspektibismoa: Errealitatea ezagutu daiteke, baina betiere ikuspegi ezberdinak batuz gero.

10. Egia-Irizpideak

Egiaren eta faltsuaren artean bereiztea eta enuntziatu baten balioaz ziur egotea ahalbidetzen digun ezaugarri edo prozedurari deritzo:

Autoritatea: Baieztapen bat egiazkotzat hartzen da, gai jakin batez asko jakiteagatik gure konfiantza duen pertsona batek dioelako.
Tradizioa: Egiazkotzat hartzen da denboran zehar egiazkotzat hartu izan dena.
Pentsamenduaren eta errealitatearen arteko elkarrekikotasuna: Pentsatzen duguna egiazkoa izango da, baldin eta egiaztatzerakoan errealitate enpiriko batekin bat badator.
Koherentzia logikoa: Irizpide logiko matematikoa. Sistema bereko azalpenen artean ez dagoela kontraesanik.
Erabilgarritasuna: Azalpen bat egiazkoa izango da, baldin eta guretzat onuragarria eta erabilgarria bada.
Ebidentzia: Funtsezko irizpidea da. Berehala eztabaidaezintzat jasotzen duguna, nabari, intuizioz egiazkotzat agertzen dena, nahiz eta sarritan arrazoiketen bidez azaldu behar izan.

Ohiko galderak

Zer da argudio zirkularra?

Esanahi bereko hainbat arrazoi ematen dira esandakoa defendatzeko. Argudio zirkularrak akatsak dira, ez baitute ezer frogatzen.

Zein da dogmatismoaren eta eszeptizismoaren arteko desberdintasuna?

Dogmatismoak ezagutza ziurra dela uste du, eszeptizismoak berriz ezagutza fidagarria eskuratzea ezinezkoa dela dio. Kritizismoa bi jarrera horien artekoa da.

Zer dira legeak metodo hipotetiko deduktiboan?

Enuntziatu unibertsalak dira, fenomeno jakin batzuen portaera edo erlazio erregularrak aztertzen dituztenak. Hasieran hipotesiak dira, eta egiaztatuta geratzen direnean lege naturaltzat hartzen dira.