Industria Iraultza eta Gizartearen Eraldaketa
1. Industria Iraultzaren hasiera
Industria Iraultzaren kontzeptua
- Zergatik eman ziren aldaketa ekonomiko eta sozialak?
Aldaketa ekonomiko eta sozialak makinak modu masiboan erabiltzeagatik sortu ziren.
- Non eta noiz gertatu ziren aldaketa sakon horiek?
Aldaketa horiek Britainia Handian hasi ziren, XVIII. mendearen bigarren erdian.
- Aldaketa ekonomikoa eta soziala:
- Nekazaritza-ekonomiatik ekonomia industrialera.
- Landa-gizartetik hiri-gizartera.
Iraultza demografikoa
- XVIII. mende arteko egoera: Britainia Handiko biztanleriak hazkunde motela izan zuen: jaiotza-tasa altua zen, baina heriotza-tasa ere bai.
- 1750etik aurrerako iraultza demografikoa: Hazkunde demografiko handi eta jarraitua hasi zen. Arrazoi nagusia heriotza-tasak behera egin izana eta jaiotza-tasak altua izaten jarraitzea izan zen. Faktoreak: epidemien murrizketa, elikadura hobetzea, higienea eta osasungintzako aurrerapenak.
- Ondorioak: Nekazaritzako eta industriako produktuen eskariak gora egin zuen, eta fabrika berrietan lan egiteko langile gehiago zeuden.
Nekazaritza Iraultza
Elikagaien eskariak gora egitearen ondorioz, berrikuntzak aplikatu ziren:
- Teknikak: Norfolk sistema, burdinazko goldea eta makina berriak (ereiteko, jotzeko eta uzta biltzeko makinak).
- Egiturak: Burgesak lurrak erosten hasi ziren, inbertitzeko eta irabaziak lortzeko.
- Abeltzaintza: Lurren zati bat animalien bazkarako utzi zen, abelburuak areagotuz.
2. Lehen Industria Iraultza
Lantegietatik fabriketara
| Ezaugarria | Lantegia (Eskulangintza) | Fabrika (Industria) |
|---|---|---|
| Tamaina | Txikiak, langile gutxi | Handiak, makinak eta langile ugari |
| Teknikak | Eskuz, tresna sinpleekin | Makinak (lurrun-makina nagusi) |
| Energia | Gizakia, animaliak, ura, haizea | Lurrun-makinak (ikatz minerala) |
| Lan antolaketa | Eskulangileak pieza osoa egiten du | Lan banaketa eta espezializazioa |
| Ordutegia | Ez dago ordutegi finkorik | Ordutegi finkoa eta erritmo mekanikoa |
Liberalismo ekonomikoa
- Definizioa: Adam Smithek sortutako doktrina ekonomikoa, askatasun ekonomikoan oinarritua.
- Ideia nagusiak: Askatasun ekonomikoa, estatuaren ez-esku-hartzea (merkatua berez orekatzen da) eta lan-banaketa.
3. Garraioen Iraultza
- Itsas nabigazioa: Lurrun bidezko ontziak (Fulton).
- Lurreko garraioa: Trenbidea eta lurrun-makinak (Stephenson).
- Ezaugarriak: Zama-edukiera handiagoa, abiadura azkarragoa eta garraioaren merketzea.
4. Bigarren Industria Iraultza
1870etik aurrera, sektore berriak (siderurgia, kimika, elektrizitatea) eta energia-iturri berriak (petrolioa, elektrizitatea) nagusitu ziren. Enpresa handiak (Sozietate Anonimoak) eta bankuak sortu ziren, eta lanaren espezializazioa (Taylorismoa eta Fordismoa) sakondu zen.
5. Gizarte Iraultza
Gizarte estamentaletik (jaiotzazko pribilegioak) gizarte klasistara (diruaren araberako klaseak) igaro zen. Hiru klase nagusi: goi-klasea, erdi-klasea eta behe-klasea (proletarioak).
Langile mugimenduaren hasiera
- Ludismoa: Makinen aurkako matxinada (1811-1816).
- Sindikatuak: Lan-baldintzak hobetzeko elkarteak.
- Ideologiak: Marxismoa (klase-borroka, iraultza, gizarte komunista) eta Anarkismoa (estatuaren aurkakoa, borondatezko elkarteak).
- Lorpenak: Lanaldia murriztea, haur-lana debekatzea, amatasun-baimenak eta gizarte-segurantza.