Industria Aurreko Hirigintza: Historia eta Ezaugarriak

Zer da Industria Aurreko Hirigintza?

Industria aurreko hirigintzak hiria inguruko espazioa antolatzeko eta bertan eragina egiteko gaitasuna duen biztanle-bilgunea aztertzen du. Aldi honek hirien sorreratik (K.a. VII. mendea) industrializaziora arte (XIX. mendea) irauten du.

Hiriaren Definizioa eta Irizpideak

Hiri bat definitzeko hainbat irizpide erabiltzen dira:

• Irizpide kuantitatiboa: Espainiako Estatistika Institutuaren (INE) arabera, 10.000 biztanle baino gehiagoko populazioa hiri kontsideratzen da.
• Irizpide kualitatiboa:
  • Morfologikoa: Eraikuntza eta populazioaren dentsitate handiak.
  • Jarduera ekonomikoak: Hiriko jarduera nagusiak zerbitzuak eta industria dira.
  • Hiri-kultura: Familia ez-tradizionala, gizarte-harreman dibertsifikatuak, ohitura aldakorrak, landa-eremutik zabaltzen dena.

Ezaugarri Nagusiak

• Hirigintza edo urbanizazio-tasa oso txikia zen, hau da, ez zen asko eraikitzen.
• Hiriko eta landa-inguruko biztanleria aldi berean hazi ziren.
• Hirien batez besteko tamaina 5.000-10.000 biztanlekoa zen. Oso gutxitan gainditzen zen zifra hori (adibidez, Madril, Bartzelona).

Hiriak Sortzeko Faktoreak

Hiriak hainbat faktorerengatik sortzen dira:

1. Estrategikoak: Lurraldeak konkistatzeko eta defendatzeko.
2. Politikoak: Botere politikoaren egoitza izateko eta lurraldea administratzeko.
3. Ekonomikoak: Merkataritzarako (inguruko baliabideak kontrolatu eta banatzeko).
4. Erlijiosoak: Botere erlijiosoaren egoitza eta santutegi ospetsuak izateko.

Hirigintzaren Garapena Historian Zehar

Aitzinaroa (K.a. VII. mendea - K.o. 476)

Garai honetan, Erromatar Inperioaren bukaerarekin eta Erdi Aroaren hasierarekin bat egiten duena, honako gertaerak nabarmentzen dira:

• Feniziarrek eta greziarrek hiriak sortu zituzten, batez ere merkataritza egiteko eta meatzaritzako baliabideak ustiatzeko leku aproposak zirelako. Adibidez: Mainake (Granada) eta Malaka (Malaga).
• Erromanizazio garaian beste hiri asko sortu ziren jatorri erromatarrarekin (adibidez, Pamplona/Pompaelo). Funtzio politiko eta militarrez gain, komunikazio-lotura osatzen zuten galtzaden bitartez, hiri-sarea sortuz.
• Gehien urbanizatutako inguruak Mediterraneoko kosta eta Ebroko harana izan ziren.
• Erromatar Inperioa erortzean (K.o. 476), germaniarren inbasioekin, desurbanizazioa gertatu zen.

Erdi Aroa (476 - 1492)

Erdi Aroan, hirigintzak bi esparru nagusitan izan zuen garapena:

Espazio Musulmana (711tik aurrera)

• Hiri berriak sortu eta lehendik zeudenak berpiztu egin ziren (adibidez, Madril, Granada).
• Hiriak erdigune estrategiko bihurtu ziren.
• Kristauek lurraldeak birkonkistatu ahala, musulmanak auzo jakinetan geratu ziren, mairu-auzoetan zehazki.

Espazio Kristaua

• Hasieran, lurraldeak populatzeko beharra eta gune militarrak sortzeko premia egon zen (iparraldeko lurraldeetatik).
• Erregeek hirigintza-prozesua sustatu zuten, hiriei pribilegioak emanez hiri-gutunen bidez.
• XII. eta XIII. mendeetan merkataritza piztu eta portuak sortu ziren.
• Donejakue Bideak hirigintza areagotu zuen (Antso III.a Handiak ekonomikoki sustatu zuen).

Aro Modernoa (1492 - 1798)

Aro Modernoan, hirigintzak une politiko, ekonomiko eta demografikoaren araberako bilakaera izan zuen:

1. XVI. mendea: Hazkundea
   • Hiriak etengabe hazi ziren (Madril hiriburu bihurtu zen).
   • Amerikarekiko merkataritzak oparotasun ekonomikoa ekarri zuen.
2. XVII. mendea: Geldialdia
   • Urbanizazioa gelditu egin zen.
   • Gainbehera ekonomiko eta politikoa izan zen: nekazaritza-krisiak, Amerikako merkataritzaren krisia, krisi demografikoa...
   • Periferia indartu egin zen.
3. XVIII. mendea: Susperraldia
   • Borboien dinastiarekin hirigintza suspertu egin zen eta erregeen boterea sendotu.
   • Gehien hazi ziren guneak Madril (erregeen egoitza) eta itsas portuak izan ziren.