Immanuel Kant

Immanuel Kant

Bizitza Prusian, Konigsbergen, 1724 erdi mailako burgesiako familia batean, 1804 hil. Influentziak: pietismo, razionalismo, enpirismo, Newton zientzia eta fisika, ilustrazioa.Lanak: Ederra eta goienekoa, Arrazoi hutsaren kritika, Zerda ilustrazioa? Galderari erantzuna, Arrazoi praktikoaren kritika, Judizioaren kritika. Inguru historikoa 18 mendea, Antzinako erregimen estamentala gainbehera eta burgesiak ezarri gizarte orden klasista. Ekonomia nekazaritza, eskulangintza, industriarako bidean. Industria iraultza: merkataritza, itsasketa, manufaktura, banka, burtsa... Krisi ekonomikoa: guda asko, nekazariak eta burgesia zorrez itota, populazioak gora... Horregatik matxinadak (1789 Frantziako iraltza). Beste leku batzuetan erreformak boterea nobleei eta elizari murrizteko. Politika Despotismo ilustratua: leku batzuetan burgesia gora egin zuen iraltzarik egin gabe, gobernu mota berria ezarri. "Dena herriarentzat herria gabe". Erreformak egiten zituzten haien onerako baina esaten zuten herriaren zoriontasunerako eta aurrerapenerako  zirela. Emakumeen egoera: gutxiago zela esaten zuten eta eskubide zibil eta politikoak ukatu zizkion(Condercet eta Gouges kontra) Kant pentsatzen zuen hiritar pasibo eta sasiburujabeak zirela. Kultura Ilustrazioa Ingalaterrako Glorious Revolution 1688 eta Frantziako iraltza 1789 arteko garaia. Espiritu kritiko arrazionalista sustatu eta zientza berriekiko konfiantza eta fedea. Argiaren metafora: egia, ezagutza, arrazoia, gorentasuna, ordena, ontasuna eta kontrola. Ilunaren simboloaren kontrako arma. Kritika eta pentsamendu askea: banakoaren zein taldearen zoriontasunerako bidea arrazoimenaren erabilera kritikoa egitea zela uste zuten ilustratuek. kritika unibertsala egin zuten: absolutismoari, erlijioari, pribilegioei... Askatasuna landu zuten arlo guztietan. Pentsamendu askea filosofoak ez ziren pentsalariak bakarrik negozio gizonak eta hiritarrak ziren. Hezkuntzaren bidezko aurrerapena Gizateriaren  aurrerapena arrazoiaren erabileraren ondorioa zela uste zutenez gero, ilustratuek kultura hedatzeko grina eta pedagogiari eta hezkuntzari buruzko interesa izan zuten. Historian lehenengo aldiz, derrigorrezko hezkuntza publikorako eskubideaz mintzatu ziren ilustratuak. Jakintza erabilgarriak irakatsi eta eskola asko sortu. Erlijioaren egoera sosegua eta tolerantzia, baztertu erlijioaren aldeko gerrak. Elizaren estamentuak eta aita santuak boterea galdu erregeen mesedetan. Errenazimendutik aurrerazientziaren arloan egindako aurrerapenek agerian utzi zuten mundua eta gizartea azaltzeko ez zirela aski azalpen erlijiosoak. balio berri batzuk bilatu gizarteari kohesioa emateko: kontratu soziala, giza eskubideak...  Deismoa ez du onartzen erlijio jakin bateko jainko pertsonalik erlijio guztietan komuna den indar transzandente edo printzipio arrazional baizik. mirariak edo misterioak baztertzen ditu irrazionaltzat hartzen ditu.  Burgesiaren balio-eskema berria morrontzaren eta jaiotzezko pribilegioen kontrakoak ziren, eta zientzian eta teknikan oinarritutako jakintza erabilgarria defendatzen zuten. Emakumea eta ilustrazioa 18mendean neska-mutilezko irakaskuntza, ikuspegi matxistak eta diskriminatzaileak, neskak ohiko rolak. neska gutxiago eskolan, ez zuten eduki berberak ikasten, unibertsitatea ez, zigor soziala ezartzen zaiela eta gaizki begiratzen,Rousseau: esentzia bat dute eta rol tradizional femeninoa bete behar dute. Ilustrazioaren filosofia arrazionalitate eredu berria, enpiriko, kritiko, autonomoa, askatasunaren, naturaren eta aurrerapenaren ideietan oinarrituta. Arrazionalismoa 1 Enpirikoa: printzipio orokor eta metafisikoetatik abiatzen zen eta ezagupen konkretuagoak ondorioztatu zituen. Partikularretik lege orokorreratara. Esperientziatik abiatzen da ezagutza zientifikoa eta esperientzia bidez azal daitekeena bakarrik hartzen da zientifikotzat. 2 Arrazionalismo kritikoa kritizismoa bi zentsutan aplikatzen zaio arrazoiari: arrazoiaren kanpo kritika eta autokritika. 3 Arrazoiaren autonomia arrazoia da gizakiarengida bakarra, arrazoia banandu erlijiotik. erreferentzia berria. Kanten pentsamendua  liberala baina moderatua politikan. Arrazoiaren kritika eta autonomia arrazoiaren epaiketa kritikoan arrazoia bera da epaile eta epaitu. arrazoiaren autonomiaren printzipioa arrazoiak kanpoko autoritate edo gidaritza oso errefusatzen baitu, bere buruaren epaile bakarra izan dadin. Askatasuna pentsamendu askea eta adierazpen askatasuna arrazoiaren erabilera publikoa ahalbidetzeko ezinbesteko baldintzak dira. Askatasunaren bidez, gizakiek burujabetasuna lortu adin nagusitasuna eta horrek gizarte aurrerapena. erregeak hiritarren erabakiak errespetatu behar ditu erlijio kontuetan baita legeak hobetzeko proposamenak. natura mundu fisikoa eta giza mundua bereizi. Mundu fisikoa newtonen eredua onartu: fenomeno oro lege naturalek osatu zuzendu. mundu gizatiarrean gizakiok askatasunez jokatzea naturala da. Naturak plan ezkutu bat dugizakion ekintzalibreei eta historianbilakaeraustez kontresankorrari xedetasuna eta ordena ematen diena. Aurrerapen ideia eta historiari buruzko filosofia historiak du helburu ontasuna(arrazoi praktikoaren postulatua dela: jainkoa. Goreneko gizarte mota da ontasuna, munduko hiritarren gizartea, betiereko bakea, konstituzioperfektua. Ideia politikoak Kontratu sozial erregearenkiaren legezkotasun teologikoaren edo herentziazko eskubideen ordez boterea ez dator jainkotik isileko kontratu batetik baizik. Estatu modernoaren legezkotasun berria aldarrikatu zuten, monarkiaren legezkotasun teologikoaren edo herentziazko eskubideen ordez. Gizakiek, egoera naturalean, ankerkeriara, handikeriara, zorakeriara, suntsipenera... Arrazoiaren agindua egoera horretatik ateraztea, eta jatorrizko kontratu baten bidez estatua edo gizarte zibila lortuko du gizakiak hori. Zuzenbide estatua gizakiak egoera naturaletik ateratzen direnean eta kontratuaren bidez, zuzenbidearen legeen mede jartzen direnean sortzen da. Estatuaren helburua marko juridiko bat eratzea da, zuzenbidea eta konstituzio zibila ezartzea, guztien askatasuna murriztuz guztientzako eskubideak bermatzeko. Gobernuak ezin ditu menpekoak onuragarria eta kaltegarria bereizten ez dakienumeak bezala tratatu. Estatuaren helburua ahalik eta lege justuenak eratzea. Konstituzio errepublikarra estatu formarik onena, monarkiek pixkanaka gauza dezaketen ideala.ezaugarriak Botere banaketa: legegile eta betearazlea ez du pertsona bat baino gehiago izan behar. Askatasun printzipioa inork ezin nahu behartu modu jakin batean zoriontsu izatera, ontzat ematen duen bidetik bila dezake norberak bere zoriontasuna. Berdintasun erlatiboa jabetsak dutenen eskubideak. Hiritar aktibo (jabetza) eta pasibo ez jabetza. Ordezkagaitasunaren printzipioa herriak legegintzan parte hartzeko duen eskubidea adierzten du. Arrazoia arautzen duen ideia da, ez enpirikoa. Emakumeak  ederra gustukoa gizonak noblea Arrazoi teorikoaren kritika arrazionalismoaren arabera, Arrazoi teorikoa: helburua arrazoia bera juzkatzea da, arrazoiak berak bere ahalmena eta mugak ezagut dezan. Ezagutza zientifiko eta metafisikora zuzenduta. Fisika ikasten du, Izana(nola diren gauzak) ezagutzean datza, arrazoi hutsaren kritika, matematikaz arduratzen da, ageri jartzen dituen legeak derrigorrezkoak dira: izaten dena deskribatzen da. Urak 100ºC tan egozten da, 3+2=5. Arrazoi praktikoak: Ez egin lapurketarik, askatasunak parte hartzen duen ekintza eta gertaera zuzenduta. arrazoi praktikoaren kritika, moralaz eta etikaz kezkatzen da, politikaz arduratzen da, erlijioa aztertzen du, nola izan behar diren gauzak aztertzen dira, historiaren zentsua ikasten du, legeak derrigorrezkoak baino gehiago exijentzia bat eskatzen du, betiereko bakea liburua, langilea izan behar zara,  zerda ilustrazioa? galderari erantzuna.Zer da ilustrazioa? galderari erantzuna gizateria erruzko adingabetasunetik irtetea, arrazoimen autonomoa erabiltzean datza Sapere aude (ausart zaitez zure kabuz pentsatzen). Ilustrazioaren baldintza pentsatzeko eta adierzteko askatasuna, arrazoiaren erabilera publikorako askatasuna