I. Errepublika Espainian: 1873-1874ko Krisia

I. Errepublika Espainian (1873-1874)

Amadeo Saboiakoa erregeak 1873ko otsailaren 11n abdikatu ondoren, Gorteek, Nazio Biltzarrean bildurik, Errepublika aldarrikatu zuten. Espainiaren historiako lehen erregimen errepublikarrak 1874. urtera arte iraun zuen.

Figuerasen Presidentzia eta Errepublikar Federalen Garaipena

Erregimen berri honetan, Estanislao Figueras izan zen lehen presidentea. Garai hartan egindako hauteskundeetan, errepublikar federalak suertatu ziren garaile, eta 1873ko ekainean jarri zen indarrean Konstituzio Federalaren proiektua.

Pi i Margallen Gobernua eta Zatikatzea

Figuerasen presidentzia laburraren ondoren, Francisco Pi i Margall jarri zen presidente. Une haietan, errepublikarren arteko zatiketa nabarmena zegoen:

• Kontserbadoreak eta Erradikalak.
• Unitarioak eta Federalistak.

Pi i Margallek Konstituzio Federalaren proiektua aurkeztu zuenean, unitarioak aurka jarri ziren. Muturreko federalistek, berriz, Gorteetatik alde egin eta Iraultza Kantonala hasi zen Levanten eta Andaluzian, eskualde burujabeen konfederazioa aldarrikatuz.

Gainera, langileen greba orokorrak Katalunian eta Valentzian ematen hasi ziren, eta Hirugarren Gerra Karlista zabaltzen zihoan. Gatazka horien guztien ondorioz, Pi i Margallek dimisioa eman behar izan zuen 1873ko uztailean.

Salmerón eta Errepresioa

Jarraian, Nicolás Salmerón izendatu zuten Errepublikako presidente. Fronte karlistaren aurrerapenari eta kantonalismoaren zabalkundeari aurre egiteko, Salmerónek errepresio gogorra erabili zuen, armadaren eta Guardia Zibilaren bidez.

Castelarren Errepublika Unitarioa eta Estatu Kolpea

Emilio Castelarrek Salmerónen kargua hartu zuen 1873ko irailean, errepublikar unitarioen adar kontserbadorearen buru zena. Horrela, errepublika unitarioa ezarri zen. Honek kantonalismoa indarrez desegin eta ordena publikoa berrezartzeko zapalkuntza gogorra ekarri zuen.

Federalista, kantonalista, anarkista eta sozialisten ekimen erradikalak aurreikusita, Manuel Pavíak estatu kolpea eman zuen 1874ko urtarrilean. Horrek errepublikaren gainbehera ekarri zuen, Gorteak Guardia Zibilaren bidez desegin baitziren.

Errepublikaren Amaiera eta Errestaurazioa

Ondoren, Francisco Serrano jeneralak hartu zuen gobernuaren presidentzia.

Esperientzia errepublikar iraultzaileak zer ekarri zuen ikusita, Alfontso XII.aren alde jarri ziren gizarteko eta politikako sektore asko. Ondorioz, Arsenio Martínez Camposek 1874ko abenduan altxamendua antolatu zuen, Alfontso XII.a errege izendatuz. Horrela hasi zen Errestaurazioaren garai historikoa.