Hiri industrialak, desindustrializazioa eta hirien planak

Jende, kultura, politika, ekonomiak, abantaila handiak, egoitzak, ekoizpen guneak, nazioarteko truke gehienak, urbanizazio pribatuak, baztertutako inguruetan, lurzoru, joan-etorriak.

Hiri industrialen sorrera eta ezaugarriak

Hiri industrialak industriaren ondorioz sortu ziren. Izan ere, fabrikak eta trena jaio zirenean, langile gehiago behar izan ziren, eta hirietako biztanleria izugarri hazi zen. Bizitegi-auzo berriak eratu ziren, eta eraikuntza eta ingurunearen ezaugarriak industria jarduerekin lotuta zeuden.

Gizarte-klaseak eta etxebizitza egoerak

Klase sozialen bizi-baldintzak ezberdinak izan ziren batzuetan eta besteetan. Langileen auzoak kanpoaldean zeuden, etxebizitza xumeetan eta osasun-baldintza txarrak zituzten; burgesen auzoak zabalagoak ziren eta hobeto urbanizatuta zeuden.

Desindustrializazioa eta hirigintza berriagoa

Industria ondoko hiriak herrialde garatuetan daude, eta haien ezaugarri nagusia da industriako jarduerak hirigunetik kanpo geratu izana. Hiriak desindustrializatu egin dira, eta zerbitzuen sektoreko jardueren eta etxebizitzen kokalekua bihurtu dira. Hala ere, hiriguneko lurzorua garestia denez, bizitegi-auzoak kanpoaldean eraikitzen dira.

Hiri globalen ezaugarri nagusiak

• Banku, multinazional eta finantza-merkatuen egoitzak: bertan bankuen, multinazionalen, borsaren eta finantza-merkatu nagusien egoitzak aurkitzen dira.
• Berrikuntza eta zerbitzu aurreratuak: mundu osoko jarduerarik berritzaileenak eta zerbitzu aurreratuen ekoizpen-guneak biltzen dituzte.
• Nazioarteko trukearen kontrola: nazioarteko truke gehienak kontrolatzen dituzte.

Adibidez, Londres, New York eta Tokio hiri globaletakoak dira.

Hirien plano nagusiak

Plano iregulara

Plano iregularrean antolatutako hiria ez dago ondo antolatuta; aitzitik, egitura bihurria du, eta kale itsu eta barne-patioez beteta egon ohi da. Herrialde musulmanetako hiriak eta Europako Erdi Aroko hiri zaharren aldeak horrelakoak izan ohi dira.

Plano sare-formakoa (karretera-sareta)

Sare-formako planoa historian gehien erabili dena da; oso erraza delako. Greziako eta Erromako lehen hiri askotan antolamendu horren arrastoak ikus daitezke.

Plano erradiozentrikoa

Plano erradiozentrikoak kaleek zirkulu zentrikoak osatzen dituzte. Paris, Mosku, Milan eta Madril bezalako hirietan ikus daitezke sistema horren adibideak. Bide erradialak erabiliz erraza da erdialdera iristea, baina arterien arteko komunikazioa neketsua izan daiteke.

Herrien garapen historikoa eta antzinako hiriak

Herrialde garatuetako hiriek gelditu egin dira; ez dira lehen bezain trinkoak, biztanleria kanpoaldera joan delako bizitzera edo hiri-metropoli eremuak nabarmen handitu direlako. Oso zaila da non hasten den eta non bukatzen den hiria gaur egun.

Industriaurreko eta antzinako hiriak

Industriaurreko hiriek, eta Greziako lehen hiriek, normalean erregularrak ziren. Kaleak estuak eta bihurrak izan daitezke; Erromako hirriak, berriz, erregularrak izaten ziren, askotan kanpamentu militarretan oinarrituta eta bi kale nagusi zituzten. Era berean, ura kanalizatzeko obrak handiak, zubiak, ikuskizunak antolatzeko espazioak eta galtzadak zituzten.

10.000.000 baino gehiago.