Hiri Eraldaketak Industria Aroan: Plangintza eta Auzo Berriak

Garai Industrialeko Eraldaketak Alde Zaharrean

Planoa

• Balio handiko alderdietan.
• Kaleak egokitu eta berritu ziren.
• Hiribide nagusiak sortu ziren, zabalak eta luzeak.
• Batzuetan, alde zaharrean sartu ziren, haien hiri-bilbea apurtuz.
• Plaza berriak sortu ziren.
• XIX. mendeko desamortizazioak aprobetxatu zituzten, Elizaren eraikin, lorategi eta baratze asko zirkulazioan jarri zirelako.
• Gainerakoetan, hondatze morfologiko eta soziala hasi zen.
• Hiri-bilbea, orokorrean, trinkoagoa egin zen.
• Biztanleria-hazkundea zela eta, espazioa aprobetxatu behar izan zen.

Eraikuntzak

• Eraikuntza berriak kokatu behar ziren (gobernu-delegazioak, museoak, liburutegiak, etab.).
• Etxebizitza kolektiboak eta altuak eraiki ziren.
• Estilo historizista erabiltzen zen (estilo historiko asko nahasiz edo erabiliz).
• Estilo modernoa ere erabili zen, industriak sortutako material berriak erabiliz.
• Salbuespena: Zenbait hiritan politika kontserbazionista ezarri zen, alde zaharra babesteko.

Lurzoruaren Erabilera

Tertziarizazioa

• XX. mendean hasi zen.
• Jarduera horiek irisgarritasuna eta ospe arkitektonikoa behar zituzten.
• Horregatik, lurzorua garestitu zen.
• Garestia bihurtzean, bankuak, luxuzko dendak, jatetxeak eta hotelak, besteak beste, bete zuten espazioa.
• Negozioak eta merkataritza alde zaharrean finkatu ziren.
• Bizitegi-auzoen bereizketa gertatu zen.
• Talde aberatsak auzo berrituetan kokatu ziren.
• Jende xumea auzo hondatuenetan bizi zen.

Lorategi-Auzoak

Noiz?

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen lehen herenean sortu ziren.

Zergatik?

Industria zela eta, hiria kutsaduraz eta zikinkeriaz beteta zegoen. Horren aurrean, bi ideia sortu ziren:

Ideia Naturalista

Helburua naturara hurbiltzea zen.

Ideia Higienista

Aire zabalean ibiltzeak osasunean zituen ondorio positiboak bilatzen ziren.

Lorategi-Hirien Ezaugarriak

• Familia bakarreko etxebizitzaz osatutako auzoak dira.
• Hasieran proletarioentzat pentsatuta zeuden.
• Helburua osasunarentzat kaltegarriak ziren etxeak kentzea eta, diruz lagunduta, etxe merkeekin langile-auzoak sortzea zen.
• Errentagarriak ez zirenez, enpresa pribatuei saldu zizkieten. Horren ondorioz, kalitatea igo zen eta erdi-mailako auzoak bihurtu ziren.
• Plano erregularra zuten.
• Hiri-bilbe irekia zuten.
• Lorategi txikiko familia bakarreko etxeak.

Hiri-Periferia

Zer da?

Hiriaren kanpoaldeko zerrenda da.

Noiz?

XX. mendearen hasieratik garatu zen.

Espainiako Gerra Zibilean eta Gerraostean

• Hedapenik ez zen izan.
• Eraikuntza-materialik ez zegoen.
• Depresio ekonomikoa gertatu zen.

1950eko Hamarkadatik 1975era Arte

• Desarrollismo urteak izan ziren.
• Industriaren eta turismoaren gorakada gertatu zen.
• Hedapen handia izan zen hirietan.
• Immigrazioak eta berezko hazkundeak eraginda.
• Periferian bizitegi-eremuak eta industria- eta ekipamendu-eremuak sortu ziren:

Bizitegi-Eremuak

• Sarritan planifikatu gabe zeuden.
• Eredu trinkoa zuten.
• Etxebizitzak eraikitzeko premia handia zegoen.
• Tipologia ezberdina zuten, lurzoruaren arabera:

Txabola-Auzoak

• Baliabide urriko pertsonentzat ziren.
• Hondakinez osatutako materialak erabiltzen ziren.
• Oinarrizko zerbitzurik ez zuten.

Sustapen Ofizialeko Etxebizitza-Auzoak

• Diru-laguntza publikoekin eraiki ziren.
• Hiri-bilbe irekia zuten, baina kalitate eskaseko bloke monotonoak ziren.

Sustapen Pribatuko Etxebizitza-Poligonoak

• Hiri-bilbe irekia, lorategiak eta aparkalekuak zituzten.
• Auzo-hornidurak ere bazituzten (dendak, etxeak, etab.).

Industria- eta Ekipamendu-Eremuak

• Garraiobide nagusien ondoan kokatzen ziren.
• Ekipamendu urriak zituzten.
• Irudi negatiboa zuten, gogoko ez ditugun ekipamenduen alboan kokatzen zirelako (hilerriak, araztegiak, etab.).

Planoa

Hirian dauden eraikitako eta eraiki gabeko azalerek osatutako multzoa da (kaleak, eraikinak, plazak, parkeak, etab.).

Hiru mota daude:

Plano Irregularra

• Kaleak estuak eta okerrak dira.
• Forma zehatzik gabeak dira.

Plano Ortogonala (Lauki-Sarekoa/Dama-Jokokoa)

• Kaleek elkar angelu zuzenak osatuz ebakitzen dute.

Plano Erradiozentrikoa

• Erdigune batetik ateratzen dira kale erradialak.
• Eraztunak osatzen dituzten beste kaleekin gurutzatzen dira.
• Erregularrak edo irregularrak izan daitezke.