Herritartasuna Antzinako Grezian eta Erroman: Eskubideak eta Erantzukizunak

Herritartasuna Antzinako Grezian

K.a. V. eta IV. mendeetako Grezia klasikoan, polites esaten zitzaien herritarrei. Greziako hiri batzuetan, demokrazia zegoenez, herritarrak ziren gobernuan aktiboki parte hartzen zutenak.

Erromatar Herritartasuna

Latinezko civis hitzak herritar esan nahi du. Aldiz, civitas hitzak hiria esan nahi du. Erromatar herritarra izateko baldintza hauek bete behar ziren: gizona izatea, esklabo ez izatea, adinez nagusi izatea eta erromatar gurasoak izatea. Baldintza horiek betetzen ez zituztenak ez ziren herritarrak.

Defentsaren Garrantzia Grezian eta Erroman

Bai Erroman, bai Grezian, garrantzi handia ematen zitzaien hiria defendatzeko beharrei.

Greziako Demokrazia eta Herritarren Parte-hartzea

Antzinako Grezian, hiri bakoitza estatu independente txiki bat zen eta diru laguntzarik gabe ondo moldatzen zen. Greziako demokrazian, politikan parte hartzea zen herritar izatea. Aberatsak edo pobreak izan arren, herritarrek Asanbleara joan behar zuten eta hiriko arazo publikoei buruz parte hartu behar zuten. Kargu publiko gehienak zozketa bidez aukeratzen ziren. Herritar pobreek Asanbleetan parte hartzeko pizgarriak jasotzen zituzten.

Gai Publikoen Kudeaketa eta Parte-hartze Printzipioak

Grezia klasikoan, gai publikoez arduratzea zen herritar izatearen funtsa. Gai publikoez arduratzeko, eztabaidak egiten zituzten herritarrek, kasu bakoitzean zer egin behar zen erabakitzeko. Prozeduraren amaieran, bozketa egiten zen. Hiru printzipio hauek jarraituz parte hartzen zuten herritarrek Asanblean:

1. Isonomia: Legearen aurrean berdinak izatea.
2. Isegoria: Hitz egiteko berdintasunaren eskubidea.
3. Koinonia: Ongi publikoa bilatzea. Idiota zen norberaren gauzez arduratzen zena. Koinon zena, aldiz, guztien ongizateaz arduratzen zena.

Gizakiaren Moraltasuna eta Askatasuna

Morala izatearen hiru uneak

Gizabanakoak moralak gara ezinbestean. Zer aukera ditugun imajinatu eta haien artean hautatu behar dugu.

Aukerak imajinatzea, haien artean hautatu behar izatea eta aukeraketa justifikatzea gizakion egitura moralaren hiru une dira, eta horien ondorioz ez dago gizaki amoralik.

Amorala izatea

Izaki bat amorala izango da modu automatikoan jokatzen badu eta, hortaz, bere ekintzen jabe eta erantzule ez bada. Hau animaliei gertatzen zaie. Gizakiok moraltasunez ala ez-moraltasunez jokatu dezakegu, baina ezin gara amoralak izan.

Askatasun motak: Kanpokoa eta Barnekoa

Kanpoko askatasuna deritzo, nahi dugun tokira joateko eta egoki deritzogun moduan jokatzeko aukera izateari, legeek eta zauden herrialdeko arauek onartzen badute. Askatasun hau galtzen da espetxera bidaltzen zaituztenean edo diktadura batean. Beraz, kanpoko askatasuna gizarteko esparru juridikoaren eta politikoaren araberakoa da.

Barneko askatasuna edo nahimenaren askatasuna, dagozkigun gauzei buruz bakoitzak bere erabakiak hartu ahal izatea da: gauza bat edo bestea nahi izateko askatasuna. Askatasun hau galtzen da estupefazienteen bidez, hipnosiaren bidez edo sekten kontrol mentalaren bidez. Barneko askatasuna, askatasun morala da: bizitza norberaren irizpideen arabera bizitzeko gaitasuna.

Herritar Arduratsua

Herritar arduratsua guztiok ditugun arazoez arduratzen dena eta horien konponbideak bilatzen dituena da.

Etika motak: Uste Osoaren Etika

Jarraitzen duenak moralaren aldetik egokiak diren printzipioen eta balioen arabera jokatzen du, baina bere ekintzek izan ditzaketen ondorioez arduratu gabe. Hauek esaten dute: “Nik ondo egin nuen, baina mundua halakoa da”.

Erantzukizunaren Etika

Ondorioak aurreikusteko gaitasunean jartzen du enfasi osoa, eta ekintza iradoki duten printzipioak eta balioak erabat bigarren mailan uzten ditu. Beraz, egileak ondorioen erantzukizun osoa hartzen du bere gain.