Harreman eta Koordinazio Funtzioa: Sistemak eta Errezeptoreak

Harreman eta Koordinazio Funtzioa

Gure organismoaren barne-egoera alda daiteke, gorputzaren barneko zein kanpoko aldaketak direla eta. Aldaketa horiek seinaleak dira, eta estimulu deitzen zaie. Harreman-funtzioa arduratzen da izaki bizidunen eta ingurunearen arteko interakzioaz. Horretarako, gorputz barnetik zein ingurunetik hartzen dituen estimuluak prozesatzen ditu, eta erantzunak prestatzen ditu.

Prozesuak honako urratsak ditu:

• Zentzumen-errezeptoreek (nerbio-zelula espezializatuak) estimuluak hautematen dituzte, eta bulkada elektriko gisa nerbio-zentroetara garraiatzen dituzte.
• Nerbio-zentroek informazioa aztertzen dute eta erantzun bat prestatzen dute. Gero, erantzuna efektoreetaraino garraiatzen dute.

Efektore motak:

• Erantzun motorra: efektorea gihar bat da, eta mugimendua sorrarazten du.
• Jariatze-erantzuna: efektorea guruin bat da, eta substantzia bat (adibidez, hormona bat) jariatzen du.

Koordinazio Sistemak

Organismoaren barne-egoerari eusteko (homeostasia) ekintzetan, gutxienez bi sistemak edo aparatuk esku hartzen dute:

• Nerbio-sistemak informazioa hartzen eta transmititzen du, azkar eta denbora gutxian, nerbio-bulkaden bidez. Nerbioek bulkadak transmititzen dituzte, eta nerbio-zentroek prozesatzen dituzte. Nerbio-ehunak osatzen du nerbio-sistema.
• Sistema endokrinoak guruinek osatzen dute. Hormona izeneko substantzia kimikoak jariatzen dituzte, eta odolak hormonak ehun edo organoetako zeluletaraino garraiatzen ditu. Erantzun iraunkor eta erregularrak ematen espezializatuta dago, baina nerbio-sistema baino motelagoa da.

Zentzumen Errezeptoreak

Zentzumen-errezeptoreak kanpo-inguruneko zein barne-inguruneko informazioa hartzen espezializatutako nerbio-egiturak dira. Sentsazioa estimulu bat hartzen dugula ohartzeari esaten diogu.

Zentzumen Errezeptore Motak

• Barne-errezeptoreak (interozeptoreak): Organismoaren barruan daude, hala nola giharretan eta erraietan. Organismoaren egoera orokorrari buruzko informazioa ematen digute (adibidez, egarria, gosea, pixagura).
• Kanpo-errezeptoreak (exterozeptoreak): Organismoaren kanpoko aldean daude eta kanpoko estimuluak hartzen dituzte. Zentzumen-organoak (adibidez, begiak, belarriak) gorputzeko leku jakinetan dauden kanpo-errezeptoreen elkarketak dira, eta horien bidez estimuluak modu eraginkorrean hartzen ditugu (adibidez, ukimena, argia, soinua, tenperatura).

Estimulu Motaren Araberako Errezeptoreak

• Kimiorrezeptoreak: Substantzia kimikoak hautematen dituzte (adibidez, sudurrean usainak eta mihian zaporeak hautemateko).
• Mekanorrezeptoreak: Estimulu mekanikoak hautematen dituzte, hala nola presioa, ukimena, bibrazioak, soinua eta grabitatea (adibidez, larruazalean, barne-belarrian).
• Fotorrezeptoreak: Argia hautematen dute eta koloreak bereiz ditzakete (adibidez, begietako erretinan dauden konoak eta bastoiak).
• Termorrezeptoreak: Tenperatura-aldaketak (hotza eta beroa) hautematen dituzte (larruazal osoan eta gorputzaren barnealdean daude).
• Nozizeptoreak (min-errezeptoreak): Ehunetan kalteak eragin ditzaketen estimulu biziak hautematen dituzte (adibidez, muturreko presioa, tenperatura-aldaketa bortitzak, substantzia kimiko kaltegarriak). Min-sentsazioa sortzen dute eta ia gorputz osoan daude.