Greziako Arte Klasikoa: Aldiak, Arkitektura eta Partenoia

Greziako Artearen Bilakaera

Greziako artearen bilakaera artistikoa hiru aldi nagusitan banatzen da:

• Arkaikoa (K.a. VII. mendea - 475): Estilo arkitektonikoak finkatzen hasi ziren, eta Greziako artearen bilakaera estilistikoa hasi zen.
• Klasikoa (K.a. 475-323): Gerra Medikoak amaitu zirenetik Alexandro Handia hil zen arteko aldia da. Greziako arteak orduan lortu zuen bere mailarik gorena. Aldi klasikoa bi alditan bana dezakegu:
  • Lehen Klasizismoa (K.a. 475-400)
  • Bigarren Klasizismoa edo aldi postklasikoa (K.a. 399-323)
• Helenistikoa (K.a. 323-31): Greziak bere fintasun kulturala Mazedoniar erresumetara esportatu zuen, Erromak xurgatu zuen arte.

Greziako Arkitektura Erlijiosoa

Tenplua zen eraikuntza erlijiosorik nabarmenena, jainko edo jainkosaren irudia gordetzen zen barnean.

Tenpluaren Oinplanoa

Oinplanoa laukizuzena zen eta hiru gune ondo bereizita zituen:

• Pronaosa: tenpluaren sarrera.
• Naos edo Cella: jainko edo jainkosaren irudia gordetzeko leku sakratua.
• Opistodomosa: atzeko ganbera edo habeartea, naosaren beste muturrari atxikia baina hartatik bereizia eta tenpluko altxorra gordetzeko erabiltzen zena.

Tenplu Motak

Tenpluek izen ezberdina zuten tamainaren arabera. Esaterako, fatxadetan edo alderik laburrenetan eraikitako zutabe kopuruaren arabera:

• Distiloak: bi zutabekoak
• Tetrastiloak: laukoak
• Hexastiloak: seikoak
• Oktastiloak: zortzikoak
• Dekastiloak: hamarrekoak

Bada tenplu peripteroak (perimetroa zutabez inguratuta dutenak) izendatzeko nomenklatura bat ere:

• Monopteroak: zutabe ilara bakarrekoak
• Dipteroak: bikoak
• Sasiperipteroak: zutabeak hormari atxikita dituztenak

Greziako Artearen Ezaugarriak

Ondare klasikoak eragin sakona izan du Mendebaldeko kultura eta arte osoan, Mendebaldeko zibilizazioaren oinarririk sendo eta garrantzitsuena baita.

Greziako sorkuntza artistikoaren funtsezko oinarriak gizakia, natura, arrazoia, harmonia, edertasuna eta beste hainbat kontzeptu ziren, eta Europako arteak historian izan duen bilakaeraren parte izan dira; gainera, modu zuzenekoagoan, Erromako artearen eredu eta erreferente izan dira, baita Errenazimentuko (XV. eta XVI. mendeetako) eta Neoklasizismoko (XVIII. mendearen azken hereneko) berrinterpretazioena ere.

Partenoia

Artelanaren Identifikazioa

Partenoia Atenasko Akropolian dago eta aldi klasikoan sortu zuten.

Egileak: Fidias, Kalikrates eta Iktinos.

Oinplanoa

Oinplanoa laukizuzena da eta hiru gela desberdinetan banatuta dago: Opistodomosa, Naosa eta Pronaosa.

Elementu Sostengatzaileak eta Sostengatuak

Tenplu doriar oktastiloa da, baita periptero monopteroa ere, zutabe-ilara batek inguratzen baitu perimetro guztia. Erlaitzaren gainean bi isurkiko estalkia zegoen.

Eraikinean erabilitako Pentelikoko marmolaren zuritasunak kontraste handia egiten zuen kapitelak, entablamendua eta frontoia apaintzen zituzten kolore gorrien, urrekaren eta urdinen polikromia distiratsuarekin. Polikromia Greziako kultura guztian sortu ziren eskultura eta erliebeen parte zen.

Ezaugarri Nagusiak

Partenoia matematikaren bidez perfekzioa eta harmonia bilatzearen adibide onena dugu.

Dekorazioa

Naosen barruan Atenearen estatua krisoelefantiar erraldoi bat zegoen, urrez eta boliz estalita.

Frisoaren azpian arkitrabea zegoen, baina ez zeukan inolako elementu dekoratiborik.

Egileak (Dekorazioa)

Fidiasek ezin izan zuen Partenoiko dekorazio osoa bukatu eta tailerretik desagertu zen; lapurreta berari leporatu zioten eta atzerrira joan zen.

Esanahia eta Historia

Pertsiarrak garaitu ondoren, atenastarrek Atena jainkosari eskaini zioten tenplu handia da Partenoia. Periklesen garaian eraiki zen, eta Atenasko Akropoliaren berreraikuntzaren hasiera markatu zuen, Gerra Medikoetan suntsitu baitzuten.