Mikroorganismoen Mundua: Bakterioak, Birusak eta Protistak

Laburpena

Dokumentu honek mikroorganismo nagusien ezaugarriak aztertzen ditu: protistak (protozooak eta algak), bakterioak eta birusak. Egitura, bizi-moduak eta garrantzi biologikoa azaltzen dira, baita mikroorganismo onuragarri eta kaltegarrien arteko aldea ere. Azkenik, gaixotasunen transmisioa, prebentzioa, txertoak eta antibiotikoak ere jorratzen dira.

Funtsezko puntuak

Protozooak zelulabakarrak, heterotrofoak eta urtarrak dira; flagelatuak, zilatuak, errizopodoak eta esporozooak bereizten dira.
Algak autotrofoak dira klorofila dutelako eta fitoplanktonaren parte dira; alga berdeak, arreak eta gorriak daude.
Bakterioak edonon bizi daitezke; zelula pareta, zelula mintza, zitoplasma eta material genetikoa dituzte, nukleorik gabe.
Birusak ez dira izaki bizidunak kontsideratzen, nahitaezko parasitoak dira eta kapsidea eta azido nukleikoa dituzte.
Mikroorganismo onuragarriek deskonposizioa, planktona, heste florra, elikagaien ekoizpena eta antibiotikoen sorrera ahalbidetzen dituzte.
Txertoek gorputza mikroorganismo patogenoen aurrean prestatzen dute, eta antibiotikoek bakterioen kontra eragiten dute, ez birusen kontra.

Frogatu zeure burua

Protista Erreinua

Protozooak

Zelulabakarrak eta mikroskopikoak, heterotrofoak; ingurune urtarrean bizi (ur gazi edo gezetan); gehienak askeak, batzuetan parasitoak (ostalariari gaixotasuna); zooplanktona osatu: ur azalean; beste animalien elikagaiak.

Protozoo Taldeak

Flagelatuak: Flageloa, askeak edo parasitoak.
Zilatuak: Zilioak, askeak edo parasitoak.
Errizopodoak: Pseudopodoak, askeak edo parasitoak.
Esporozooak: Parasitoak.

Algak

Zelulabakarrak (batzuetan koloniak eratu), edo zelulaniztunak (ez dute ehunik eratzen); Autotrofoak, klorofiladunak (fotosintesia); Urtarrak (ur gazi edo gezetan): Fitoplanktonaren parte, ur azalean; Garrantzi industriala, elikadura (Asian gehienbat), sendagaiak, ongarriak...

Alga Taldeak

Alga berdeak: Klorofila pigmentua, Euglena.
Alga arreak: Pigmentu horixka, Diatomeoak.
Alga gorriak: Pigmentu gorria (karotenoa), Koral alga.

Monera Erreinua

Bakterioak

Edonon bizi daiteke; zelulabakarrak (batzuetan koloniak eratu); Lurreko lehen izaki bizidunak orain dela 3.500.000.000 urte.

Bakterioen Egitura

Flageloak: Mugitzeko hari formako luzakina.
Babes Mintza: Kapsula, zelula pareta biltzen du. Bakterio patogeno batzuetan, babestuagoak egoteko.
Zelula Pareta: Zelula mintza biltzen du. Forma ematen dio.
Zelula Mintza: Substantzien sartu-irteerak erregulatu.
Zitoplasma: Zelularen barnealdea.
Material Genetikoa: (ADN) Zelularen funtzionamendua kontrolatu eta erregulatu. Zitoplasman solte, nukleorik ez.

Birusak

Birus handiena = bakterio txikiena (mikroskopio elektronikoa erabiliz ikusi); ezin dira izaki biziduntzat hartu, ez dira bere kabuz bizi-funtzioak egiteko gai; nahitaezko parasitoak: bizitzeko ostalari bat behar dute: infekzioa -> birusaren DNAren kopiak bakterioaren tresneria erabiliz -> mintzaren apurketa.

Egitura

Sinplea; Kapsidea: proteinaz eratuta; kanpoko bilgarria: batzuetan (hiesaren edo gripe birusa); azido nukleikoa: informazio genetikoa (DNA edo RNA).

Birusaren Infekzio-Prozesua

Birusaren zelulan sartzen da.
Osagai birikoak ugaldu eta kateatu egiten dira.
Beste birus batzuk irteten dira.

Mikroorganismo Onuragarriak

Deskonposatzaileak: Hildako animalien edo landareen hondakinen materia organikoa inorganiko bihurtu (saprofitoak).
Planktona: Animalia urtar askoren elikagai.
Heste Flora: Animalien digestio-hodian (sinbionteak).
Elikagaien Ekoizpena: Jogurta, gazta, ozpina, garagardoa....
Antibiotikoen Sorrera: Penizilina.

Mikroorganismo Kaltegarriak

Mikroorganismo patogeno gutxi: protozooak, onddo mikroskopikoak eta birusak (guztiak, nahitaezko parasitoak); nola gaixotzen gara? -> beste norbaitek kutsatuta edo ingurunetik; infekzioa: mikroorganismo patogenoa izaki bizidunen barnean sartzea; Sartzeko bideak: larruazala, arnasbideak, digestio bidea eta sexu harremanak.

Gaixotasuna	Mikroorganismoa	Nola transmititzen den	Sintomak
Hotzeria	Birusa	Airearen bidez	Sudur konjestioa, doministikuak, eztula eta sukarra.
Hiesa	Birusa	Sexu harremanak	Ahultasun orokorra, defentsak jaitsi egiten dira.

Nola Babes Gaitezke?

Higienea: Eskuak ondo garbitzea.
Egoera onean dauden elikagaien eta edarien kontsumoa.
Prebentzioa: Txertoa.
Sendagaiak: Antibiotikoak.

Txertoak

Gure gorputza mikroorganismo patogenoei aurre egiteko eta gaixotasuna saihesteko prestatzen dugu. Gaixotasun bat sortzen duen mikroorganismo hila edo ahuldua erabiltzen dugu gure gorputzak babes zelulak (antigorputzak) sor ditzan.

Antibiotikoak

Penizilina (Fleming) -> lehena; bakterioen kontrakoak, EZ birusen kontrakoak; kontuz! Soilik hartu medikuak errezetatu badizu.

Ohiko galderak

Zer bereizten du bakterioak birusetatik?

Bakterioak zelulabakarrak dira eta bere kabuz bizi-funtzioak egin ditzakete. Birusak, ordea, ez dira izaki biziduntzat hartzen, ez dira bere kabuz bizi eta nahitaez ostalari baten barruan bizi behar dute.

Zergatik ez dute antibiotikoek birusen kontra eragiten?

Antibiotikoak bakterioen kontrakoak dira. Birusak ez dira zelulabakarrak ez eta bere kabuz bizi, eta, beraz, antibiotikoek ez dute eragiten.

Nola kutsatzen gara mikroorganismo patogenoekin?

Beste norbaitek kutsatuta edo ingurunetik kutsatzen gara. Sartzeko bideak larruazala, arnasbideak, digestio bidea eta sexu harremanak dira.