Finantza Bitartekariak: Bankuak, Ez-Bankuak eta Aktiboak

Bankuko Finantza Bitartekariak

Banku-entitateek osatzen dute talde hau, hau da, bankuek, aurrezki-kutxek eta kreditu-kooperatibek. Dirua sortzeko gaitasuna dute, eta haien finantza-aktiboak ordainketak egiteko onartzen dira, dirua baitira.

Banku Entitate Motak

• Bankuak: Enpresa pribatuak dira, eta helburu nagusia mozkinak lortzea da, bazkideen artean banatzeko.
• Aurrezki Kutxak: Irabazteko asmorik gabeko entitateak dira. Lortutako irabaziak edo mozkinak inbertsioetarako eta gizarte-ekintzetarako erabiltzen dituzte.
• Kreditu Kooperatibak: Jabeak dira dirua gordetzen dutenak (bazkideak), eta hauek ere finantza-zerbitzuen onurak jasotzen dituzte.

Banku-entitateek emandako zerbitzu nagusiak gordailuak hartzea eta maileguak ematea dira.

Bankukoak Ez Diren Finantza Bitartekariak

Hauek dirua sortzeko gaitasunik ez dutenak dira. Jaulkitako aktiboak ez dira dirua. Oso erakunde espezializatuak dira. Aipagarrienak hauek dira:

• Sozietateak eta Inbertsio Funtsak: Hartutako dirua finantza-produktuen kartera bat erosteko erabiltzen dute.
• Pentsio Funtsak: Langileek aktiboan dauden bitartean, aldian-aldian dirua jartzen dute, eta hau inbertitu egiten da epe luzerako irabaziak lortzeko.
• Aseguru Etxeak: Arrisku mota desberdinak estaltzen dituzte (istripuak, lapurretak, etab.), bezeroek ordaindutako primen truke.
• Leasing Entitateak: Enpresei ekipo-ondasunak (makinak, ibilgailuak...) alokatzen dizkiete, eta kontratuaren amaieran erosteko aukera egon ohi da.
• Factoring Entitateak: Enpresek hirugarrenekiko (bezeroekiko) dituzten fakturak edo kredituak kobratzeaz arduratzen dira, komisio baten truke.

Finantza Aktiboak

Finantza-aktiboak balioa duten tituluak dira. Erosteari esker, jabeak etorkizunean errenta bat jasotzeko eskubidea lortzen du.

Finantza Aktiboen Ezaugarriak

• Errentagarritasuna: Dirua uztearen truke espero den etekina edo konpentsazioa da. Errendimendua aurrez ezaguna bada, errenta finkoko aktiboa izango da; aldiz, ziurra ez bada (adibidez, enpresa baten mozkinen araberakoa), errenta aldakorreko aktiboa izango da.
• Arriskua: Inbertitutako dirua ez berreskuratzeko edo esperotako errentagarritasuna ez lortzeko probabilitatea da. Utzitako dirua berreskuratzeko segurtasuna zenbat eta handiagoa izan, orduan eta txikiagoa izango da arriskua, eta alderantziz.
• Likidezia: Aktibo bat galera handirik gabe diru bihurtzeko duen erraztasuna eta abiadura da. Likidezia-mailaren arabera sailka daitezke (handienetik txikienera, orokorrean): gordailuak, akzioak, letrak, bonuak, obligazioak.

Akzio eta Obligazioen Jaulkipena

Enpresek edo sektore publikoak diru-bolumen handia behar dutenean, finantzaketa lortzeko bi tresna nagusi erabili ohi dituzte:

• Akzioen Jaulkipena: Sozietate anonimoek beren kapital soziala zati txiki eta berdinetan (akzioak) banatzen dute inbertitzaileei saltzeko. Akzioak erosten dituena enpresaren zati baten jabe bihurtzen da.
• Obligazioen Jaulkipena: Sektore publikoak (Altxorra, gobernuak) edo enpresa handiek zorra jaulkitzen dute zati txiki eta berdinetan (obligazioak, bonuak, letrak). Obligazio bat erosten duena jaulkitzailearen hartzekodun bihurtzen da.

Akzioen eta Obligazioen Arteko Alde Nagusiak

• Errenta Mota: Obligazioek normalean errenta finkoa (interes finko bat) eskaintzen dute; akzioek, aldiz, errenta aldakorra (dibidenduak, mozkinen araberakoak, eta akzioaren balioaren aldaketa).
• Jabetza vs. Zorpetzea: Akzioduna enpresaren jabea da (proportzioan); obligazioduna, berriz, enpresaren edo erakundearen hartzekoduna da.
• Jaulkitzaileak: Akzioak sozietate anonimoek soilik jaulkitzen dituzte; obligazioak, aldiz, sektore publikoak edo edozein motatako enpresa handiek jaulki ditzakete.
• Arriskua: Orokorrean, akzioek obligazioek baino arrisku handiagoa dute, baina baita errentagarritasun potentzial handiagoa ere. Obligazioak seguruagotzat jotzen dira, batez ere Estatuak jaulkitakoak.