Familien Osaera, Sektore Publikoa eta Definizio Ekonomikoak

Familiak eta Langileak

Langileak Enpresan

Enpresaburuen zuzendaritzapean, ekoizpen-prozesuan parte hartzen duen giza elementua da langilea. Lana jartzen dute, soldata izeneko prezio baten truke. Langileak elementu baliotsua dira enpresan, eta haien gaitasunak hobetu egin daitezke prestakuntzaren eta esperientziaren bidez. Horregatik, zenbait egilek langileak enpresaren giza kapitala direla esaten dute. Gaur egun, honako ezaugarri hauek dituen giza jarduera adierazteko erabiltzen da lana hitza:

• Pertsonala: Horretarako kontratatutako pertsonak egin behar du lana. Ezin du beste inork egin haren lana.
• Borondatezkoa: Ez da derrigortutako edo behartutako harremana.
• Besteren konturakoa: Lanaren fruituak edo emaitzak ez dira langilearen jabetza, baizik eta langile kontratatzen duen pertsonarena (enpresaburua).
• Mendekoa: Langilea enpresaburuen diziplinapean eta zuzendaritzapean dago.
• Ordaindua: Egindako lanaren truke, langileak soldata jasotzen du.

Sektore Publikoa

Antolaketa eta Eskumenak

Sektore publikoa hiru esparrutan banatzen da:

Tokiko Administrazioa

Eragin-eremua tokikoa da, eta hiritarrekiko gertuko eginkizunak egiten ditu. Aurrekontua du, eta diru-sarrerak Estatutik datozkio, batez ere udal zergak. Adibide nagusiak: udalak eta probintzietako diputazioak.

Autonomia-Erkidegoetako Administrazioa

Espainia herrialde deszentralizatuenetako bat da, 1978ko Konstituzioaren ondorioz. Autonomia-erkidegoek administrazio zentralak transferitutako eskumenak bereganatu dituzte, hala nola hezkuntza eta osasungintza. Aurrekontua dute, baina diru-sarrerak Estatutik eskuratzen dituzte.

Administrazio Zentrala

Estatuak eta haren erakunde autonomiadunek osatzen dute. Eginkizun kopuru handiena du, nahiz eta azken urteotan protagonismoa galdu duen, zenbait botere-esparru autonomia-erkidegoen eskuetara pasatu baitira. Estatuari dagokio, esaterako, Gizarte Segurantza, langabezia-prestazioa eta pentsioak kudeatzea.

Definizioak

Kontzeptu Ekonomikoak

Enpresa: Natura-baliabideen, lanaren eta kapitalaren elkarketa da, gizarteak eskatzen dituen ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko eta jendearen eskura jartzeko, horren truke etekin bat lortuz.

Balio Erantsia: Ekoizpenak gauzei gehitzen dien erabilgarritasun gehigarria da, ekoizpenaren ondoren balio handiagoa baitute prozesu horren aurretik zutena baino.

Teknologia: Prozeduren, ekoizpen-ekipamenduen eta makinen multzoa da, une jakin batean faktore materialak, giza faktoreak eta antolaketa uztartzen dituena, ondasun edo zerbitzu bat ekoizteko.

Ekonomia-Efizientzia: Teknologia merkeen hautatzea da, teknikoki efiziente diren teknologien artean, edo eskura daudenen artean.