Euskarazko Konparazioa eta Baldintza: Azalpen Gramatikala

Aguza bi alderatzen ditugunean, beren arteko berdintasunak eta ezberdintasunak jarri ohi ditugu agerian. Modu sinplean, adjetiboa erabiltzen da.

Berdintzaileak eta Ezberdintzaileak

• Berdintzaileak: berdin, antzerako, pareko, ber(a), distantziakide...
• Ezberdintzaileak: ezberdin, diferente, bestelako...

Ezberdintasunaren Konparazioa

Ezberdintasuna adierazteko hainbat egitura erabiltzen dira, alderatu nahi den elementuaren arabera:

Modua, Egoera (Nola, Non, Noiz?)

Egitura: A + B + baino + adb.-ago + aditza

Adibidea: "Zu ni baino beranduago heldu zara."

Kualitatea (Nolakoa?)

Egitura: A + B + baino + adj.-agoa + aditza

Adibidea: "Nik zuk baino praka luzeagoak behar ditut."

Kantitatea (Zenbat?)

Egitura: A + B + baino + izena + gehiago + aditza

Adibidea: "Zuk ni baino musika gutxiago entzuten duzu."

Konparazioaren Mailak eta Egitura Bereziak

Elementu aldea graduatu egin daiteke (adibidez, askoz ere azkarragoa).

Beste Egitura Batzuk

• Gero eta...-ago: "Gero eta ilunagoa dago."
• Zenbat eta...-ago, orduan eta...-ago: "Zenbat eta gehiago jan, orduan eta lodiago gongo zara."
• Are...-ago eta hainbat...-ago (enfatizatzaileak): "Etorri nahi ez baduzu, hainbat okerrago zuretzat."

Konparazioaren Kasu Irregularrak

Ona/Ongi: on-hobe-onen / ondo-hobeto-ondoren

Asko: asko-gehiago-gehien

Superlatiboa

Maila gorena adierazteko:

• Modua: A + aditza + adb.-en (Mikel dator astiroen)
• Kualitatea: A + aditza + (izena-ik) + adj.-ena (Maria da altuena)
• Kantitatea: A + izan + izena-ik + gehien (Gipuzkoak du sagastirik gehien)

Berdintza (Berdintasuna)

• Modua (Nola): A + B + bezain + adb + aditza (Nik zu bezain urrutira bota dut harria)
• Kualitatea (Nolakoa): A + B + bezain + adj (Nik zuk bezain luzea egin dut idazlana)
• Kantitatea (Zenbat): A + B + beste + izena (Nik zuk beste ur edan duzu)

BALDINTZA. Baldintzazko perpaus baten bi zati agortzen dira: baldintza (ba- partikula daraman zatia) eta ondorioa (perpaus nagusia).

1) Baldintza Erreala

Betetzeko posibilitate handiak dituen baldintza aurkezten da.

Egitura eta Erabilera

• Egitura: Indikatiboko aditz formekin egiten da.
• Erabilera:
  • Mehatxua: "Zapatak zikintzen badizkidazu, ikusiko duzu!"
  • Eskaintza: "Nahi baduzu, autoan eramango zaitut."
  • Ohartzea: "Hor ikutzen baduzu, erre egingo zara."
  • Agindua: "Ospitalera eramaten bazaituzte, loreak bidaliko dizkizut."

2) Alegiazko Baldintza

Nekez gerta daitekeen egoera bat aurkezten da.

Egitura eta Erabilera

• Egitura: Alegiazko aditz formekin egiten da.
• Erabilera:
  • Baldintza inprobablea: "Garaiz helduko balitz, gurekin etorriko litzateke autobusean."
  • Alegiazko egoeran jokabidea adierazteko: "Dirua banu, motor bat erosiko nuke."
  • Aholkuak adierazteko: "Ni zu banintz, berarekin hitz egingo nuke."