Euskal Poesiaren Bilakaera: Erromantizismotik Sozialera

Erromantizismoa Euskal Literaturan

Erromantizismoa: 1876an bigarren Karlistadak lurra jo zuen eta Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan artean zeuden foruak galdu ziren.

Ezaugarri Nagusiak

• Ni-a bihurtu dute ardatz.
• Sentimenduak adierazteko gai dramatiko eta negar-eragileak erabiltzen dituzte.
• Izadiari garrantzi handia ematen diote, beraien sentimenduaren ispilutzat hartuz.
• Bertsolaritzaren mugan mugitzen dira.
• Foruen eta autonomiaren aldeko joera handitu zen; hizkuntza, kultura eta historia zaindu nahi zuten.
• Abertzaletasunaren, kristautasunaren eta Erdi Aroaren zaleak ziren. Iragana miresten zuten.
• Herri bakoitzak bere nortasuna zuela sinesten zuten.
• Herri-literaturari garrantzia ematen zioten.

Egile nabarmenak: Jean Baptiste Elizanburu, Bilintx, Pello Mari Otaño, Jose Mari Iparragirre, Felipe Arrese Beitia eta Eusebio Maria Azkue.

Sinbolismoa: Mugimendu Berriaren Sorrera

Sinbolismoa: Erromantizismoaren ondoren sorturiko mugimendua da, Erromantizismoaren adar bat bezala ulertua.

• Herri-poesia, bertsolaritza eta poesia kulturala bereizi egin zituzten. Bertsolaritzako betiko moldeak albo batera utzi eta molde berriak erabiltzen hasi ziren.

Egile Garrantzitsuak

• Lauaxeta: Sabino Aranaren ildotik euskara purua bilatzen zuen. Bestetik, bizkaitarrez idazten zuen eta euskalkia ageri da bere obretan.
• Lizardi: Kontenplazioa egiten du eta izadiaren bidez bere sentimenduak adierazten ditu.

Gaiak eta Baliabideak

• Gaia: Aberria eta Euskal Herria.
• Sinboloak eta metaforak: Olerkiei musikaltasuna eman zieten, hau da, musika eta literaturaren arteko jokoa lotu zuten.
• Heriotzarekiko larridura, abertzaletasuna eta euskararen aldeko kezka.

Poesia Soziala: Gerraosteko Testuingurua

Poesia soziala: Euskaldunek 1936. urteko Gerra Zibila galdu zuten eta Francoren diktadurapean gelditu ziren.

• Orduko egoera soziala eta politikoa salatzen zuten.

Prentsan isildu egiten zirenez, olerki hauek helburu informatiboa zuten; publikoan agertzen ez zena adierazi nahi zuten. Bi salaketa mota egiten zituzten: nekazariek eta langile industrialek zuten egoera txarra, eta garai hartako agintariek kontzientzia moralaren hutsunea azaleratzea.

Gai Nagusiak

• Aberastasunaren banaketa desorekatuak sorturiko egoera bidegabekoen salaketa.
• Bizitzako eta laneko egoera gogorren agerpena, marjinazio soziala eta egoera horretatik irteteko ezintasuna.
• Gerraren oroimena, bakardadea eta etsipena.