Euskal Literaturaren eta Euskalkien Garrantzia

Herri Literatura eta Euskara

Herri literaturari dagokionez, jakina da euskaraz ez zirela auzoko hizkuntzetan adina liburu argitaratu.

Sabino Arana: Euskara Garbiaren Bultzatzailea

Sabino Arana eragile ideologiko nagusia izan zen. Haren lanek eragin handia izan zuten, "euskara garbia" defendatzen baitzuen.

Euskalki Literarioak

Literatura idatzia eman duten euskalkiak dira:

Lapurtera

Idazle Garrantzitsuak

• Joannes Etxebarri Ziburukoa
• Esteban Materre
• Axular

Ezaugarri Nagusiak

• Euskara batua ez bada ere, bokal-alternantziak daude (adibidez: ei, oi, eo).
• H fonema hasperenduna da, ahoskatu egiten da.
• Kontsonante hasperendunak erabiltzen dira: ph, th, kh.
• Deklinabidean, nora-norat eta norekin-norekila formak erabiltzen dira.
• Geroaldia adierazteko marka ez da -ko/-go, baizik eta -en.
• Izenordain indartuak hauek dira: nihaur, hiaur, berahaur, zehaur...
• "Inor" izenordain zehaztugabea "nohor" esaten da, eta "beste" berriz "bertze".

Zuberera

Idazle Garrantzitsuak

• Joan Tartas
• Arnaud Oihenart
• Antoine d'Abbadie
• Agustin Xaho
• Jean Baptiste Archu
• Jon Mirande

Ezaugarri Nagusiak

• Euskarazko bost bokalez gain, "ü" bokal berezia dauka.
• Bokal alternantziak daude: au/ai, o/u.
• H fonema hasperenduna da, ahoskatu egiten da.
• Kontsonante hasperendunak erabiltzen dira: ph, th, kh, rh.
• Nori pluraleko marka, -ei izan beharrean, -er da.
• Nondik kasuaren marka, -tik izan beharrean, -rik da.

Euskal Aditz Laguntzaileak

Hona hemen aditz laguntzaile batzuen adibideak, kasu ezberdinetan:

Euskal Esamoldeak

Hona hemen euskal esamolde batzuk:

• Aditzera eman
• Deabruak hartu
• Bereak eta bi ikusi
• Inon direnak esan
• Kito egin
• Aitaren egin orduko
• Eguzkiaren azpian
• Oiloek pixa egin arte
• Begi-bistatik kendu
• Bat etorri
• Musu-truk