Euskal Herriko Langile Mugimendua: Industrializaziotik Diktadurara

Euskal Herriko Industrializazioa eta Langile Mugimendua

Gizartearen Eraldaketa

Euskal Herrian sortutako industrializazioak eta harekin batera immigranteen etorrera masiboak gizartearen egitura guztiz aldatu zuten, bertan zeuden ohiturak, kultura eta harreman motak betiko aldatuz.

Langile Mugimenduaren Antolaketa

Industrializazioa hasi zenetik Euskadin urte batzuk pasa behar izan ziren langileek beren egoeraren kontzientzia hartu eta antolatzen hasteko. 1886. urtean, Facundo Perezaguak sortu zuen lehen erakunde sozialista, Bilbon. Denborak aurrera egin ahala, eta langileen bizitza eta lan-baldintza gogorren ondorioz, gatazka laboralak handitzen joan ziren.

Garai hauetan, Bizkaia garrantzi handiko gunea bilakatu zen langileriaren itxaropenentzat, aukera gehien zituen hauteskunde-barrutia baitzen, diputatu sozialista bat bertan ateratzeko. 1891. urtean, Manuel Orte izan zen PSOEko lehen zinegotzia, Bilbon.

Lehen Grebak eta ELAren Sorrera

1890. urtea garrantzi handikoa izan zen, lehen greba garrantzitsua meategietan antolatu zelako, eta langileek zenbait aurrerapen lortu zituzten; ez zen horrela gertatu, hala ere, 1892koan. XX. mendearen hasieran, beraz, industrializatutako eremuetan, gatazkak gora egin zuen, batez ere Perezaguaren erradikalismoak bultzatuta. 1910. urtean beste greba arrakastatsu bat lortu zen.

Jarrera eta arrakasta horrek euskal nazionalismoa bere sindikatu propioa sortzera bultzatu zuen: Euskal Langileen Alkartasuna (ELA), langile euskaldunak batzeko, euskal abertzaletasunaren eta Elizaren gizarte-dotrinaren barruan.

Sozialismoaren Moderazioa (1915)

1915. urtetik aurrera aldaketa bat gertatuko da euskal sozialismoan: Perezaguaren erradikalismoa alde batera utzi eta Indalezio Prietok bultzatutako moderantismo "politikoago" batera bideratu zuten alderdia. Aldaketa horrek sozialisten eta errepublikazaleen arteko aliantza ahalbidetu zuen.

Beste Mugimendu Batzuk eta Diktadura

XX. mendearen hasieran beste langile mugimendu batzuk sortu ziren Euskal Herrian:

• Anarkismoa (arrakasta gutxirekin).
• Komunistak (arrakasta handiagoarekin, sozialismotik bereizita, Perezagua buru zelarik).

1921eko krisiak langileen lan-baldintzak okertu zituen.

Primo de Riveraren Diktadurarekin, anarkismoaren ilegalizazioa eta desagerpena etorri ziren, eta sindikalismo katolikoaren gorakada. Gertaera horiek guztiek PSOE garrantzi handiko alderdia bilakatzera bultzatu zuten.