Euskal Demografia: Jaiotza eta Heriotza Tasen Bilakaera Historikoa

Trantsizio Demografikoa: Jaiotza eta Heriotza Tasen Bilakaera

A) Jaiotza-tasaren bilakaera

Jaiotza-tasak modu leun eta ez-jarraituan egin zuen behera. Beherakada handiko aldiekin batera berreskuratze-aldiak egon ziren, gertaera historikoen arabera.

1920ko hamarkada: Berreskuratzea

Jaiotza-tasa beherakadatik berreskuratu zen, oparotasun ekonomikoari esker.

1930-1956 bitartea: Beherakada berria

Beherakada berriz abiatu zen. Horren arrazoiak hauek izan ziren:

• 1929ko krisi ekonomikoa eta Bigarren Errepublikako (1931-1936) ezegonkortasun politikoa.
• Gerra Zibila (1936-39), jaiotzen azpibalioak eragin zituena.
• Gerra osteko egoera (1940-55): erbesteratzeak eta zailtasun ekonomiko handiak, politika autarkikotik eta nazioarteko blokeotik eratorriak.

Horren eraginez, ez zen gertatu gerren ostean egon ohi diren jaiotzen berreskuratzeak, 1940-41 urteetan izan ezik. Francok jaiotzen aldeko politika garatu zuen (jaiotza-sariak ezarri eta antisorgailuak debekatu), baina hori ez zen nahikoa izan joera hori konpentsatzeko.

1956-1965 bitartea: *Baby Boom* atzeratua

Jaiotza-tasa berreskuratu egin zen. Egile batzuek gerra osteko *Baby Boom* atzeratua izan zela esaten dute. Nazioarteko blokeoaren eta autarkiaren amaieraren osteko garapen ekonomikoaren eraginez gertatu zen.

1965-1975 bitartea: Familiaren tamainaren txikiagotzea

Familiaren tamaina txikiagotu egin zen berriro. Izan ere, industriako eta hiriko bizimodua sendotu egin zen, etxebizitza-arazo handiekin, eta, horren eraginez, seme-alaben balio ekonomikoa txikiagotu egin zen.

B) Heriotza-tasaren bilakaera

Heriotza-tasa orokorrak modu nabarmen eta jarraituan egin zuen behera trantsizio demografikoan, heriotza-tasa katastrofikoa izan zuten bi uneetan izan ezik: 1918ko gripea eta Gerra Zibila.

Beherakadaren arrazoiak bizi-mailaren igoera eta medikuntza- eta osasun-aurrerapenak izan ziren, aurretik zeuden heriotza-arriskuak murriztu zituztenak.

Bizi-mailaren igoera eta dieta hobetzea

Bizi-mailak gora egitean, dieta hobetu zen. 1960ko hamarkadan malnutrizioa eta gerra osteko urritasuna gainditu ziren. Horrez gain, hezkuntza- eta kultura-mailak gora egin zuten, eta horrela, prebentzioa indartu eta osasunarentzat kaltegarriak ziren tradiziozko ohiturak bertan behera utzi ziren.

Medikuntza- eta osasun-aurrerapenak

Medikuntza-aurrerapen aipagarrienak txertoak eta antibiotikoak merkaturatzea izan ziren. Horiei esker, 1918ko gripetik aurrera epidemien ondoriozko heriotza-tasa katastrofikoak ezabatu egin ziren eta gaixotasun infekziosoen eragina gutxitu egin zen.

Era berean, kliniketan erditzea orokortu zen, eta horrela, erditzean eta erditu ostean emakumeen artean zegoen heriotza-arriskua gutxitu zen.

Osasunaren arloko aurrerapena ere higiene pribatua eta publikoa hobetzea izan zen, hiri-zerbitzuen hedapenari esker:

• Edateko uraren zerbitzua.
• Estolderia.
• Zaborrak biltzea.

Haurren heriotza-tasaren jaitsiera

Haurren heriotza-tasak ere behera egin zuen, batez ere jaioberri ostekoak (infekzioek eta desnutrizioak eragindakoak). Horren arrazoiak pediatriaren eta haurren elikaduraren aurrerapenak eta amen zainketak hobetzea izan ziren.

Bizi-itxaropenaren igoera

Bizi-itxaropenak gora egin zuen, lehenengo, haurren eta amen heriotza-tasak behera egin zuelako, eta bigarren, helduen heriotza-tasak ere behera egin zuelako.